Obsesif kompulsif tanılı hastalarda yürütücü işlevlerin, intihar riski ve hastalık şiddeti ile ilişkisi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ASLI KAYACAN
Danışman: Medine YAZICI
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Yapılan güncel çalışmalar OKB'nin, eşlik eden komorbid psikiyatrik hastalıklardan bağımsız olarak artmış intihar riski ile ilişkili olduğuna dikkat çekilmektedir. OKB sıklıkla kronik gidişli, yüksek komorbidite varlığı ve tedavi direnci ile karakterize bir bozukluk olmasına rağmen, obsesif-kompulsif hastalarda intihar davranışı ve risk faktörleri yeterince araştırılmamıştır. Bilişsel fonksiyonlardaki bozulma OKB'de çekirdek semptomlar arasında yer almasa da hastalık şiddetini ve işlevselliği büyük ölçüde etkilediği ile ilgili araştırmalar mevcuttur. Araştırmamızın amacı yürütücü işlevlerdeki bozulmanın obsesif kompulsif tanılı hastalardaki intihar riskli ve hastalık şiddeti ile ilişkisini saptayarak, OKB tanılı hastalarda intihar riski ve hastalık şiddeti ilgili nöropsikolojik risk faktörlerini ortaya koymak ve klinik uygulamada bu riski azaltmaya olanak sağlamaktır. Gereç ve Yöntem: Araştırmaya obsesif kompulsif bozukluk tanısıyla takip edilen 60 hasta dahil edilmiştir. Araştırmamız kesitsel ve tanımlayıcı özellikte bir çalışmadır. DSM-5 tanı ölçütleri ile OKB tanısını alan hastaların, SCID-5 CV(DSM 5 Eksen I Bozuklukları İçin Yapılandırılmış Klinik Görüşme) ile diğer psikiyatrik eş tanıları belirlenerek dışlama kriterlerini karşılayan hastalar bu klinik araştırmaya alınmamıştır. Çalışmaya araştırmacı tarafından hazırlanan sosyodemografik form ve çalışmanın değişkenleriyle ilgili veri toplama formu ile Yale-Brown Obsesyon Kompulsiyon Ölçeği (YBOKÖ), Columbia- İntihar Şiddetini Derecelendirme Ölçeği (C-İŞDÖ) uygulanmış olup, öz bildirim ölçekleri olan İntihar Olasılığı Ölçeği (İOO), Hasta Sağlık Anketi- Somatik, Anksiyete ve Depresyon Belirtileri Ölçeği hastalar tarafından doldurulması istenmiştir. Araştırmaya katılan 60 hastaya yürütücü işlevlerin değerlendirilmesi amacıyla klinisyen tarafından Cambridge Nörofizyolojik Değerlendirme Test Bataryası (CANTAB) uygulanmıştır. Bulgular: Araştırmaya katılan OKB tanılı hastaların %60'ında yaşam boyu intihar düşüncesi; %21,6'sında ise intihar girişimi olduğu görülmüştür. Araştırmamızda YBOCS obsesyon ve kompulsiyon şiddeti intihar düşüncesi öyküsü olan grupta daha yüksek bulunmuştur. Ayrıca hastalığa eşlik eden tanı düzeyinde olmayan anksiyete ve depresif semptomlar intihar düşüncesi öyküsü olan grupta daha yüksek saptanmıştır. CANTAB ile yapılan nörokognitif değerlendirme sonucunda OKB hastalarının yürütücü işlevlerden karar verme, kurulumu değiştirme ve yanıt inhibisyonu süreçlerindeki bozulmalar ile hastaların intihar risklerindeki artış arasında aynı yönlü ilişki saptanmıştır. Hastaların anksiyete ve depresyon belirtilerinin etkisininin ortadan kaldırıldığında dahi; OKB de yürütücü işlevlerdeki bozulmaların hastaların intihar risklerini arttırması ilişkisinin devam ettiği saptanmıştır. OKB hastalarında karar verme süreci ve kurulumu değiştirme yürütücü işlev bozukluğunun hastalık şiddetini arttırdığı ve bu ilişkinin hastaların depresif ve anksiyete semptomlarından etkilenmediği saptanmıştır. OKB hastalarında yürütücü işlevlerden yanıt inhibisyonunun bozulmasıyla hastalık şiddetinin arttığı ancak bu ilişkinin hastaların depresif ve anksiyete semptom artışı ile etkilendiği saptanmıştır. İntihar düşüncesi öyküsü olan hastaların, çevresindeki kişilerde intihar girişimi varlığı, intihar düşüncesi olmayan gruba göre istatistiksel olarak anlamlı olacak şekilde daha yüksek bulunmuştur. Sonuç: Çalışmamızda OKB tanılı hastaların yürütücü işlevlerindeki bozulma ile intihar riski ve hastalık şiddeti artışı arasında aynı yönlü ilişki saptanmıştır. Ayrıca intihar düşüncesi öyküsü olan ve intihar girişimi öyküsü olan hasta grubunda, olmayan gruba göre yürütücü işlev alt birimlerinde bozulmalar tespit edilmiştir. Bulgularımız yürütücü işlev bozukluğunun OKB'de intihar riskinde ve hastalık şiddetinde rolü olduğunu desteklemektedir. Konu ile ilgili daha ayrıntılı bilgi edinilebilmesi ve ilişkinin yönünün belirlenebilmesi için hastalarda uzunlamasına izlem çalışmalarıyla beraber daha geniş örneklem grubunu içeren araştırmalara ihtiyaç vardır. Anahtar Kelimeler: obsesif kompulsif bozukluk, yürütücü işlev, bilişsel fonksiyon, intihar,hastalık şideti