Toplum kökenli ve nozokomiyal kökenli menenjit hastalarının beyin omurilik sıvılarında çeşitli biyomarkerların araştırılması
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, ANKARA DIŞKAPI YILDIRIM BEYAZIT SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, ENFEKSİYON HASTALIKLARI VE KLİNİK MİKROBİYOLOJİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2018
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: GÜLNUR KUL
Danışman: İrfan ŞENCAN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Mayıs 2016-Kasım 2017 tarihleri arasında toplum kökenli ve nozokomiyal kökenli menenjit tanısı konulan hastaların beyin omurilik sıvılarında IL-8, IL-12, IL-13, IFN-γ ve laktat düzeylerinin tanı ve prognozda etkisini araştıran prospektif çalışma Amaç: Çalışmamızda SSS enfeksiyonu belirti ve bulguları ile başvuran hastalarda menenjit tanısında ve bakteriyel, viral menenjit ayırıcı tanısında kullanılabilecek belirteçleri araştırmak amaçlandı. Cerrahi sonrası süreçte SSS enfeksiyonu bulgularına sahip ancak menenjit tanısı olmayan hastalarda gereksiz antibiyotik tedavisinin önüne geçilmesi amaçlandı. Ayrıca menenjit hastalarının demografik ve klinik özellikleri, hematolojik ve BOS bulguları incelenmesi planlandı. Yöntem: Mayıs 2016-Kasım 2017 tarihleri arasında Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji servisi ile Beyin ve Sinir Cerrahisi servisi ve yoğun bakımında takip edilen menenjit tanılı hastalardan alınan BOS örnekleri ependorf tüplerine konulup Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji laboratuvarında -80 ºC'de derin dondurucuda arşivlendi. Arşivdeki BOS materyalleri sitokin (IL-8, IL-12, IL-13, IFN-γ) ve laktat düzeyleri ölçülmek üzere çalışmaya dahil edildi. Çalışmaya 173 BOS örneği ve 18 yaş üzeri 156 hasta alındı. Hastaların BOS direkt bakısı, BOS biyokimya değerleri (glukoz, eş zamanlı kan şekeri, protein), kültür sonuçları, tam kan sayımı, biyokimya değerleri ve klinik bulguları prospektif olarak kaydedildi. Örnekler pleositozu olan klinik ve laboratuvar olarak toplum kökenli menenjit tanısı alan (grup 1), nöroşirürjik cerrahi geçiren ve takip eden süreçte nozokomiyal kökenli menenjit tanısı alan (grup 2) pleositozu olmayan ancak menenjit klinik bulgu ve semptomlarına sahip veya mevcut hastalıkları nedeni ile LP yapılan kontrol grubu (grup 3) olarak üç gruba ayrıldı. Grup 1'de 37, grup 2'de 39 ve grup 3'de 61 BOS örneği çalışmaya alındı. Ayrıca toplum kökenli menenjit hastaları bakteriyel, viral, parsiyel tedavi edilmiş menenjit olarak 3 gruba ayrıldı. Tüm menenjit hastaları etkenin dökümante edilebildiği bakteriyel, viral menenjit olmak üzere 2 gruba ayrıldı. Hoen ve arkadaşlarının tanımladığı formülle toplum kökenli menenjit hastalarının BOS ve laboratuvar değerleri hesaplanarak bakteriyel, viral menenjit olarak sınıflandırıldı. Yine tüm menenjit hastaları Tunkel tarafından tanımlanan kriterlere göre bakteriyel menenjit ve viral menenjit gruplarına ayrıldı. Tüm bu gruplar kendi aralarında kan laboratuvar ve BOS bulguları yönünden karşılaştırıldı. Nozokomiyal santral sinir sistemi enfeksiyonu tanımı CDC tanımları doğrultusunda belirlendi. Çalışma günü arşivdeki BOS örnekleri oda sıcaklığına getirilip eritildikten sonra ELISA yöntemi ile sitokin (IL-8, IL-12, IL-13, IFN-γ) ve otomatize yöntemle laktat düzeyleri ölçüldü. Ayrıca olguların yaş, cinsiyet, Glasgov Koma Skoru, eş zamanlı serum lökosit, serum platelet, serum CRP düzeyleri ve tedavi süreleri incelendi. Bulgular: Çalışmamızda toplum kökenli menenjit hasta grubunda otuz yedi, nozokomiyal menenjit hasta grubunda otuz dokuz ve kontrol hasta grubunda seksen hasta vardı. Vaka grubunda başvuru şikayetleri arasında ateş, baş ağrısı ve bulantı-kusmanın sık olduğu görüldü. Ayrıca bilinç değişikliği %67,6 ense sertliği %32,4 saptandı. Laboratuar bulguları arasında serum beyaz küre sayısı, nötrofil yüzdesi ve CRP'de yükselme gözlendi. Toplum kökenli menenjit hastalarında BOS lökosit ortalaması 626 /mm3, BOS protein ortalaması 302 mg/dl, nozokomiyal menenjit hasta grubunda BOS lökosit ortalaması 754 /mm3, BOS protein ortalaması 483 mg/dl idi. Toplum kökenli menenjit hasta grubunda IL-8 ortalaması 77,9 ng/L, IL-12 ortalaması 14,9 ng/L, IL-13 ortalaması 61,6 ng/L, IFN-γ ortalaması 34,5 ng/L ve laktat ortalaması 6,7 mmol/L, nozokomiyal menenjit hasta grubunda IL-8 ortalaması 96,5 ng/L, IL-12 ortalaması 10,1 ng/L, IL-13 ortalaması 32,7 ng/L, IFN-γ ortalaması 73,3 ng/L ve laktat ortalaması 5,9 mmol/L olup kontrol grubuna göre tüm çalışılan biyomarkerlarda istatistiksel olarak anlamlı fark saptandı. (p<0,001) Bakteriyel/viral menenjit ayırıcı tanısında IFN-γ ve laktat düzeylerinin yardımcı olabileceği görüldü. Toplum kökenli menenjit tanısı olan on yedi hastanın tedavi sonu laboratuar bulgularında serum beyaz küre sayısı, nötrofil yüzdesi ve CRP değerlerinde azalma görüldü. BOS bulgularında BOS lökosit sayısı ve BOS protein düzeylerinde azalma görüldü. Tedavi sonu sitokin düzeylerinde ise IL-8, IL-13 ve laktatta azalma istatistiksel olarak anlamlı saptandı. (p<0,001). Çalışmamızda nozokomiyal kökenli menenjit hastalarını sağkalımı etkileyen faktörler yönünden incelediğimizde BOS laktat ≥4,8 mmol/L iken duyarlılık ve özgüllük değerleri, %75 ve %64 saptandı. Aynı değer tüm menenjit hastaları(n=76) için irdelendiğinde duyarlılık ve özgüllük %72,2 ve %63,8 idi. Sonuç: Çalışmamızda menenjit tanısında IL-12 için %97 duyarlılık %73 özgüllük, IFN-γ için %100 duyarlılık %99 özgüllük ve laktat için %83 duyarlılık %63 özgüllük bulunmuştur. Toplum kökenli ve nozokomiyal kökenli menenjit hastalarında incelenen IL-8, IL-12, IL-13, IFN-γ ve laktat düzeylerinin istatistiksel olarak anlamlı arttığı, bakteriyel/viral menenjit ayırıcı tanısında ve mortalite ön görmede ise laktatın önemli bir marker olduğu görülmüştür. İncelenen biyomarkerlar arasında tanı, tedavi takibi ve mortalite ön görmede laktatın anlamlı bir gösterge olduğu görülmüştür. Rutinde kullanılan BOS bulgularına ek olarak laktatın eş zamanlı olarak kullanılabileceği düşünülmektedir.