Yenidoğan yoğun bakım ünitesinde takip edilen preterm bebeklerde metabolik kemik hastalığı gelişimi ve neden olan faktörlerin retrospektif incelenmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: DENİZ CABİRİ
Danışman: Didem ARMAN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:GİRİŞ: Metabolik kemik hastalığı (MKH), kemik mineralizasyonunun gestasyonel yaş ve doğum ağırlığına göre beklenenden düşük olmasıdır. Düşük gebelik haftası, düşük doğum ağırlığı, uzun süreli diüretik veya deksametazon benzeri ilaç kullanımı, eşlik eden bronkopulmoner displazi (BPD), nekrotizan enterokolit (NEK) gibi komorbiditeler ve uzun süreli total parenteral beslenme (TPB) bildirilen başlıca risk faktörlerindendir. Hastalığın tarama ve tanısı için kesin bir belirtecin olmaması nedeniyle sıklığı hakkında net bir veri bulunmamaktadır. Yenidoğan alanındaki tüm gelişmelere rağmen MKH önemli bir sorun olmaya devam etmektedir. Çalışmamızdaki amacımız hastanemiz yenidoğan yoğun bakım ünitesinde (YYBÜ) en az 4 hafta takip edilen 32 gestasyon haftasından önce ve 1500 gramın altında doğan bebeklerdeki MKH gelişimine neden olabilecek faktörlerin ve tanısında yardımcı olacak ölçütlerin ortaya konulmasıdır. GEREÇ VE YÖNTEM: Çalışmaya İstanbul Eğitim ve Araştırma Hastanesi YYBÜ'de 2018–2022 yılları arasında 32 gestasyon haftasından önce doğan ve/veya doğum ağırlığı 4 hafta izlemine devam edilen 165 olgu dahil edilmiştir. Bebeğe ve anneye ait demografik ve klinik bilgilerin yanı sıra MKH açısından postnatal 1., 2., 3., 4. haftalarda alınan serum ALP, kalsiyum ve fosfor değerleri kaydedilmiştir. Postnatal 4-6. haftalarda çekilen el bilek grafileri radyoloji uzmanı tarafından değerlendirilerek osteopeni bulguları açısından evrelendirilmiştir. Biyokimyasal MKH (BMKH), 4. haftada bakılan serum ALP seviyesinin 500 IU/L'nin üzerinde saptanması olarak tanımlanmıştır. Radyolog tarafından el bileği grafisinde osteopeni bulguları olan bebekler ise radyolojik metabolik kemik hastalığı (RMKH) olarak kabul edilmiştir. Biyokimyasal MKH ve RMKH olan ve olmayan bebekler istatistiksel olarak kıyaslanmış ve MKH ile ilişkili risk faktörleri ortaya konulmaya çalışılmıştır. BULGULAR: Çalışmamızda hastaların %49,1'i (n=81) kız, %50,9'u (n=84) erkek olarak dağılım gösterdi. Olguların %13,3'ünde (n=22) BMKH, %43,3'ünde (n=58) RMKH, saptandı. Ortalama gestasyon yaşları ve tartıları sırasıyla 28,75±2,54 hafta ve 1146,27±339,79 gram olarak bulundu. Hastaların 1. dakika ortanca APGAR skoru 6 [5-7], xiii 5. dakika ortanca APGAR skoru 7 [6-8] olarak saptandı. Biyokimyasal MKH tanısı alan hastaların gestasyon yaşları, doğum ağırlıkları, 1. ve 5. dakika APGAR skorları BMKH tanısı almayanlara göre daha düşük saptandı (p 14 gün mekanik ventilasyon ihtiyacı oranı ve kronik akciğer hastalığı sıklığı daha yüksek bulundu (p=0,027, p=0,003). Biyokimyasal MKH olgularında hem hemodinamik anlamlı patent duktus arteriyozis (PDA) (p=0,020), hem de PDA nedeniyle cerrahi girişim ihtiyacı sıklığının (p=0,029) yüksek olduğu görüldü. Biyokimyasal MKH olan hastaların hastane yatış süresinin daha uzun olduğu saptandı (p=0,049), enteral beslenmeye geçişin daha geç ve total parenteral beslenme (TPB) süresinin daha uzun (p=0,002) olduğu saptandı. Gruplar arasındaki haftalık kalsiyum düzeylerinde anlamlı bir fark saptanmazken (p>0,05), BMKH gelişen olguların postnatal 2., 3., 4. haftalardaki serum fosfor düzeyinin anlamlı düşük olduğu görüldü (p<0,001, p=0,023, p=0,006). Serum ALP değerlerine göre gruplar karşılaştırıldığında postnatal 2., 3., 4. haftalarda BMKH tanılı hastaların ALP değerleri anlamlı yüksek bulundu (p<0,01). Radyolojik MKH tanılı olguların gestasyon yaşlarının daha düşük (p=0.023), tam doz antenatal steroid uygulama sıklığının daha az (p=0.042) ve sepsis sıklığının (p=0,006) ise anlamlı yüksek olduğu saptandı. SONUÇ: Çalışmamızda BMKH sıklığı %13.3 olarak saptanmıştır. BMKH tanılı olguların APGAR skorlarının daha düşük olduğu, uzun süreli ventilasyon desteği ve TPB desteği aldığı, BPD, ROP, PDA ve sepsis gibi komplikasyonların daha sık olduğu gösterilmiştir. Doğum tartısı, hastane yatış süresi, TPB ve invaziv mekanik ventilasyon süresi ve kronik akciğer hastalığı varlığının BMKH gelişimi için bağımsız risk faktörleri olduğu bulunmuştur. Çalışmamızda RMKH sıklığı ise %43.3 olarak saptanmıştır. Radyolojik MKH olan ve olmayan gruplar karşılaştırıldığında osteopeni risk faktörleri açısından gestasyon haftası dışında fark saptanmamıştır. El bilek grafisindeki kemik yoğunluk değişikliklerinin değerlendirilmesi tanı için uygulanabilir ve ulaşılabilir bir yöntem olmasına karşın subjektif bir yöntemdir. Metabolik kemik hastalığının tanısı için daha hassas biyokimyasal belirteçlere ve radyolojik olarak daha objektif kriterlere dayanan sınıflama sistemlerine ihtiyaç vardır. Anahtar Kelimeler: Prematürite, metabolik kemik hastalığı, el bilek grafisi, kalsiyum, fosfor, çok düşük doğum ağırlıklı infant