Şizofreni hastalarının birinci derece yakınlarında psikopatolojik kırılganlık: Yürütücü işlevler, üstbiliş ve duygu düzenlemenin psikopatolojik semptomlarla ilişkisi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, HAMİDİYE SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, KLİNİK PSİKOLOJİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2019
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ABDUSSEBUR KAPU
Danışman: Aynur FEYZİOĞLU
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Şizofreni hastalarının yakınlarıyla yapılan risk grubu çalışmalarında majör psikiyatrik bozuklukların ailesel bir şekilde kümelenmesi ve çeşitli nörokognitif bozulmalar bildirilmesine rağmen, bu bulguların arasındaki ilişki tam olarak anlaşılamamıştır. Bu açıdan bu çalışmada şizofreni hastalarının birinci derece yakınlarında psikopatolojik kırılganlığın incelenmesi amaçlanmıştır. Bu çerçevede yürütücü işlevler, üstbiliş ve duygu düzenleme süreçlerinin psikopatolojik semptomlarla ilişkisi incelenmiştir. Gereç ve Yöntem: Çalışmada şizofreni hastalarının birinci derece yakınlarından oluşan çalışma grubu (n=30) ve sağlıklı katılımcılardan oluşan kontrol grubu (n=30) olmak üzere, karşılaştırma gruplu araştırma deseni kullanılmıştır. Psikopatolojik semptomların değerlendirilmesi için, Coolidge Eksen II Envanteri Plus; nörokognitif süreçlerin değerlendirilmesi için, Wisconsin Kart Eşleme Testi, Stroop testi, Sözel Akıcılık Testi, İkili Benzerlikler Testi ve Sayı Menzili Testi araçlarından oluşan nöropsikolojik test bataryası; duygu düzenlemenin değerlendirilmesi için, Duygu Düzenleme Ölçeği ve Duygu Düzenleme Güçlüğü Ölçeği; üstbilişin değerlendirilmesi için, Üstbiliş Ölçeği-30 ve ruminasyonun değerlendirilmesi için, Ruminatif Düşünme Biçimi Ölçeği uygulanmıştır. Bulgular: Çalışma grubu, kontrol grubundan Geri Sayı Menzili ve Wisconsin Kart Eşleme Testinin çeşitli alt boyutları açsından istatistiksel olarak daha başarısız performans sergilemiş olup daha çok ruminatif düşünme biçimi göstermiştir. Çalışma grubunda Yürütücü işlevlerdeki bozulmalar, işlevsiz üstbilişsel inançlar, duygu düzenleme güçlüğü ve ruminatif düşünme biçimleri hem Eksen I hem de Eksen II kapsamında tanımlanmış çeşitli psikopatolojik semptomlarla ilişkili bulunmuştur. Ayrıca, işlevsiz üstbilişsel inançlar, duygu düzenleme güçlüğü ve ruminatif düşünme biçimlerinin, yürütücü işlev bozulmaları ve psikopatolojik semptomların arasında aracı etkiye sahip olduğu bulunmuştur. Sonuç: Şizofreni hasta yakınlarında hastalığın genetiğine atfedilen nörokognitif bozulmalar, duygu düzenleme, üstbiliş ve ruminasyon gibi kognitif süreçlerle ilişkili olarak psikopatolojik kırılganlık faktörü olarak işlev görmektedir. Dolayısıyla risk grubundaki bireyler için, bu kırılganlık faktörleri gözetilerek koruyucu ruh sağlığı kapsamında terapötik müdahaleler geliştirilebilir. Anahtar kelimeler: Duygu Düzenleme, Endofenotip, Psikopatolojik Kırılganlık, Şizofreni, Yürütücü İşlevler, Üstbiliş