Yetişkin kişilerde antibiyotik kullanımı konusunda davranış ve bilgi düzeylerinin araştırılması.
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL HASEKİ SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2020
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: İLHAN UÇAR
Danışman: Seçil ARICA
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Giriş: Antibiyotiklerin uygunsuz şekilde kullanımı toplumda dirençli bakterilerin hızla yaygınlaşmasına neden olan ve yaşam kalitesini bozan önemli bir halk sağlığı problemidir. Antimikrobik ajanlar en çok tüketilen ilaçlar arasında yer almaktadır. Aynı zamanda yanlış kullanımı en fazla olan ilaç grubudur. Dirençli bakterilerin ortaya çıkışı, bu yaygın ve yanlış kullanımın kaçınılmaz sonucudur. Bu çalışma; yetişkin kişilerde antibiyotik kullanımı konusundaki bilgi, tutum, davranış, antibiyotiğin akılcı kullanımı ve yan etkileri hakkındaki bilgi düzeylerini ölçmek amacıyla planlanmış ve uygulanmıştır. Gereç ve Yöntem: Tanımlayıcı tipte kesitsel bir araştırma olan bu çalışma, İstanbul ili Fatih ilçesine bağlı Hekimoğlu Aile Sağlığı Merkezi'nde yapılmıştır. Çalışmaya, 2020 Mayıs- Haziran aylarında Aile sağlık merkezine başvuran ve kendi rızası olan yetişkin bireyler dahil edilmiştir. Veriler kişilere yüz yüze görüşme yöntemiyle uygulanan 21 sorudan ve 6 maddelik önermeden oluşan anket formu aracılığıyla toplanmış, belirtilen zaman aralığında 374 kişi araştırmayı kabul etmiştir. İstatistiksel analiz için veriler SPSS 15.0 programında tanımlayıcı istatistiksel metotlar ile Mann Whitney U testi, Kruskal Wallis testi ve Ki Kare testleriyle analiz edildi. İstatistiksel alfa anlamlılık seviyesi p<0,05 olarak kabul edildi. Bulgular: Çalışmaya katılanlanların 196'sı (%52,4) kadın, 178'i (%47,6) erkekti. Hastaların yaş aralığı 18 ile 88 arasındaydı. Değerlendirmelerimiz sonucunda, bireylerde bilgi düzeylerini ve tutumlarını etkileyen en önemli faktörün bilgi kaynaklarından yararlanma ve eğitim seviyesi olduğu bulunmuştur. Bireylerin %9,4'ü reçetesiz antibiyotik kullandığı ve %24,5 oranında da evde yedek antibiyotik bulundurduğu saptanmıştır. Bireylerin antibiyotiklerle ilgili en iyi bildiği konular; antibiyotik kullanım amacı, yan etkileri, ateşlenme durumunda nasıl davranılması konusu olmuştur. Antibiyotik direncinin farkında olan katılımcıların oranı özellikle eğitim seviyesi ile ilişkili olarak yüksek saptanmıştır. Reçetesiz antibiyotik kullanma ve buna kaynak teşkil eden yedek antibiyotik bulundurma tutumunun her yaşta ve meslekteki bireylerde görülebildiği ancak öğrenim seviyesiyle ters orantılı olarak azaldığı bulunmuştur. Çalışma grubumuzda davranış olarak antibiyotiğe yönelme, onu yedekte tutma, gerektiğinde reçetesiz kullanma davranışlarını tespit etmemizle 11 'antibiyotiği severim' önermesine çoğunlukla 'katılmıyorum' yanıtını vermeleri arasında bir çelişki olduğunu tespit edilmiş olup bireylerin hastalığın şiddetli dönemlerinde antibiyotikten çare aramaları ancak şikayetleri geçtiğinde içmek de istemedikleri kanısına varılmıştır. Çalışma grubumuzun 'bazı durumlarda doktordan antibiyotik yazmasını isterim' önermesine %34,8 oranında katılıyorum yanıtını vermesi bu düşüncemizi desteklemektedir. Çalışma grubumuzda doktordan antibiyotik talebinde bulundunuz mu sorusuna verdikleri yanıtlar doğrultusunda öğrenim seviyesi arttıkça talebin azaldığı saptanmıştır. Doktordan doğrudan bilgi alanların eğitim ve bilgi düzeyleri daha yüksek, davranışları daha olumluydu. Sonuç: Çalışmamızda, katılımcıların önemli bir bölümü akılcı olmayan antibiyotik kullanımı davranışında bulunuyorlardı. Özellikle hastayla ilk temas noktasında bulunan aile hekimlerinin konuyla ilgili duyarlılıkları önemlidir. Akılcı antibiyotik kullanımı politikaları kapsamında bireylerin eğitimine önem verilmesi ve amaca yönelik eğitim programları hazırlanmasının akılcı antibiyotik kullanımı açısından olumlu sonuçlar elde edilmesine büyük katkısı olacağını düşünmekteyiz. Başta aile hekimleri olmak üzere tüm hekimlerin bu konuda duyarlı davranmaları, hastayla görüşme süreçlerinde bilgilendirme fırsatlarını iyi değerlendirmeleri büyük fayda sağlayacaktır. Anahtar Kelimeler: Antibiyotik, Birinci basamak, Akılcı antibiyotik kullanımı, Yetişkin,Tutum