Sağlıklı erişkin bireylerde tükürük kortizolünün biyolojik varyasyonunun değerlendirilmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, ANKARA SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, TEMEL TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: FATİH SERİN
Danışman: Mehmet ŞENEŞ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Sağlıklı bireylerde sabah tükürük kortizolünün birey içi (CVI) ve bireyler arası (CVG) biyolojik varyasyonunun, LC-MS/MS ve elektrokemilüminesans immünölçüm (ECLIA) yöntemleri ile hesaplanması amaçlandı. Elde ettiğimiz biyolojik varyasyon verileri ile tükürük kortizolü için bireysellik indeksi (II), referans değişim değerleri (RDD), analitik kalite gereklilikleri ve cinsiyet alt grupları için tabakalandırma yapmanın gerekli olup olmadığı değerlendirildi. Gereç ve Yöntem: EFLM Biyolojik Varyasyon Çalışma Grubu'nun dahil etme ve hariç tutma kriterleri esas alınarak belirlenen 41 sağlıklı gönüllüden (21 kadın, 20 erkek), 10 hafta boyunca haftanın belirli bir günü 08.00-10.00 arasında, preanalitik evreden kaynaklanabilecek varyasyonu minimuma indirmek amacıyla standart bir prosedür uygulanarak, tükürük numunesi toplandı. Numuneler toplanıp santrifüj edildikten sonra üç porsiyona ayrılıp, analiz gününe kadar -80°C'de muhafa edildi. LC- MS/MS ve ECLIA yöntemleri ile tek çalışmada, rastgele ve her iki yöntem için de ikişer tekrarlı olmak üzere tükürük kortizolü ölçümleri gerçekleştirildi. Her iki yöntem için CLSI kılavuzları esas alınarak tükürük kortizolü ölçümü için metot değerlendirme çalışması yapıldı. BIVAC kontrol listesi esas alınarak, sabah tükürük kortizolü için CVI, CVG, II, RDD ve analitik kalite gereklilikleri iki yöntem için ayrı ayrı belirlendi. Bulgular: LC-MS/MS yöntemi ile gerçekleştirilen ölçümlere göre sabah tükürük kortizolü için CVI: %31.1 (28.1-34.5; %95 GA), CVG: %27.5 (21.2-37.6; %95 GA), II: 1.13, RDDyukarı: +%131.1, RDDaşağı: -%56.7, arzu edilen impresizyon <%15.6, bias <%11 ve izin verilen toplam hata (TEa <%36 bulundu. ECLIA yöntemi ile gerçekleştirilen ölçümlere göre CVI: %28.1 (25.7-30.8; %95 GA), CVG: %31.3 (24.5-42.6; %95 GA), II: 0.89, RDDyukarı: +%100.6, RDDaşağı: -%50.2, arzu edilen impresizyon <%14, bias <%11 ve TEa <%34 bulundu. Her iki yöntemle de elde edilen biyolojik varyasyon değerlerine göre, cinsiyet grupları için tabakalandırma yapmanın gerekli olmadığı belirlendi. Sonuç: Çalışmamız BIVAC kriterleri esas alınarak gerçekleştirilen ilk tükürük kortizolü biyolojik varyasyonu ilk çalışmasıdır. Her iki yöntem için de çalışmanın CVI'yı saptama gücü, en yüksek değer olan, 1'dir. Her iki yöntemle elde edilen CVI ve CVG değerleri, güven aralıkları ile değerlendirildiğinde birbirbini kapsamaktadır. Tükürük kortizolü orta derecede bireysellik göstermektedir; buna göre ölçüm sonuçlarının, bireysel referans aralıklara göre veya popülasyona dayalı referans aralıklar ve referans değişim değeri ile birlikte değerlendirilmesi uygun görünmektedir. Anahtar kelimeler: Analitik kalite gereklilikleri, bireysellik indeksi, biyolojik varyasyon, Cushing sendromu, metot değerlendirme, referans değişim değeri, tükürük kortizolü