Tüberküloz peritonitte ada düzeylerinin klinik uyum ve tanısal anlamlılık açısından değerlendirilmesi

---

Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: BERRA ALAKUŞ

Danışman: Betül ERİŞMİŞ

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Amaç: Tüberküloz peritoniti (TP), akciğer dışı tüberküloz olgularının %3– 5'ini oluşturur ve abdominal tüberkülozun en sık görülen formudur. Endemik bölgelerde, özellikle kadınlar ve immün yetmezliği olan hastalarda önemli bir sağlık sorunu olmaya devam etmektedir. Tanısal gelişmelere rağmen, gecikmiş tanı yüksek morbidite ve mortaliteye (%3–30) yol açmaktadır. Nonspefik klinik özellikleri nedeniyle TP'nin tanısı zordur. Bu tek merkezli çalışmada, optimal ADA kesim değerinin belirlenmesi ve tüberküloz ile non-tüberküloz asit ayrımında tanısal ve prognostik değeri olabilecek ek belirteçlerin (LDH, PLR, SII, AISI, BAR) tanımlanması amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Bu retrospektif çalışmaya, 2019–2025 yılları arasında hastanemizde asit etyolojisi araştırılan 97 hasta dahil edilmiştir. Bunların 23'ü tüberküloz, 74'ü non-tüberküloz olgulardan oluşmuştur. Biyokimyasal parametreler, inflamatuvar indeksler ve asit sıvısı analizleri karşılaştırılmış; tanısal kesim değerlerinin belirlenmesi için ROC ve lojistik regresyon analizleri uygulanmıştır. Bulgular: Asit ADA düzeyleri TP grubunda anlamlı olarak daha yüksek bulunmuş, mükemmel tanısal doğruluk göstermiştir (AUC=0,988, p<0,001). Optimal ADA kesim değeri 13 IU/L olarak belirlenmiştir (duyarlılık %95.7, özgüllük %94,6). Asit LDH düzeyi, bağımsız bir tanısal prediktör olarak saptanmıştır (OR 1,025, p<0,001). Sistemik inflamatuvar indekslerde anlamlı değişiklikler izlenmiş; TP grubunda PLR (p<0,001), SII (p=0,001) ve AISI (p=0,046) istatistiki anlamlı olarak daha yüksek, BAR ise daha düşük (p<0,001) bulunmuştur. Bu durum, TP'de artmış inflamatuvar yanıt ile ilişkili olarak değerlendirilmiştir. Sonuç: Tüberküloz peritoniti tanısı, asit sıvısından Mycobacterium tuberculosis'in izolasyonunun güç ve zaman alıcı olması ile periton biyopsisinin invaziv bir girişim niteliği taşıması nedeniyle zorluk göstermektedir. Bulgularımız, literatürde bildirilen değerlere kıyasla daha düşük bir ADA eşik değerinin (13 IU/L) mükemmel tanısal doğruluk sağlayabileceğini göstermektedir. Ayrıca, asit LDH ve viii sistemik inflamatuvar indekslerin birlikte kullanımı, kolay erişilebilir ve invaziv olmayan belirteçler olarak erken tanıyı kolaylaştırabilir ve invaziv işlemlere duyulan gereksinimi azaltabilir. Anahtar Kelimeler: Tüberküloz peritoniti, ADA, LDH, Asit, Sistemik İnflamatuvar indeksler