Gebelikte HBsAg pozitifliği saptanarak doğumda aşı+HBIG yapılan bebeklerin ve annelerin güncel durumları ve izlem sonuçları
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İZMİR BOZYAKA SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, ENFEKSİYON HASTALIKLARI VE KLİNİK MİKROBİYOLOJİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: FUNDA BALAYLAR
Danışman: Selma TOSUN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Bu çalışmanın amacı; gebelik veya doğum sırasında annesinde HBsAg pozitifliği saptanarak doğumda aşı+HBIG yapılmış olan bebeklerin annelerine ulaşarak annelerin HBV enfeksiyonuna ilişkin farkındalıklarının ölçülmesi ve bebeklerin doğum sonrası takip durumlarının ile hem annelerin hem de bebeklerinin güncel HBV durumlarının öğrenilmesidir. Gereç-Yöntem: Çalışmanın evrenini İzmir Buca Kadın Doğum ve Çocuk Hastalıkları Hastanesi'nde 2008-2018 yılları arasında gebelikleri sırasında veya doğum sırasında HBsAg tetkiki yapılarak HBsAg pozitifliği saptanmış ve doğumda bebeklerine aşı+HBIG uygulanmış olan anneler ve bebekleri oluşturmaktadır. Bu kişilerin verileri kurumun otomasyon sistemindeki hasta takip programından çıkartılmıştır. Mükerrer veriler dışlandıktan sonra HBsAg pozitifliği nedeniyle bebeklerine doğumda aşı+HBIG uygulanmış olan annelere sistemdeki kayıtlı telefonları aracılığıyla ulaşılmaya çalışılmıştır. Çalışmamız 01.11.2018 tarihinde başlatılmış olup telefonda ulaşılan annelerin çalışmaya katılım için onamları alındıktan sonra katılmayı kabul edenler İzmir Bozyaka EAH veya Buca KD ve Çocuk Hastanesine haftanın belli günlerinde görüşme yapmak üzere çağrılmıştır. Daveti kabul edip gelen annelere kendilerindeki kronik HBV enfeksiyonu hakkında bilgi sahibi olup olmadıkları, hastalıklarını ne zaman fark ettikleri/öğrendikleri, çocuklarına aşı+HBIG yapıldığından haberdar olup olmadıkları, çocuklarının sonraki aşılarını devam ettirip ettirmedikleri çocuklarına daha sonra HBV için tetkik yaptırıp yaptırmadıkları sorulmuştur. Bunların yanı sıra evde başka çocukları olup olmadığı, onlara HBV ile ilgili tetkik yapılıp yapılmadığı, yine eşlerine, anne-baba ve kardeşlerine HBV tetkiki/aşısı yapılıp yapılmadığına ilişkin olarak da sorular sorulmuştur. Bu görüşmelerde annelere çalışmaya dahil edilen çocuklarının yanı sıra varsa daha önce/sonra doğmuş diğer çocuklarına ve aile bireylerine HBV ile ilgili tetkik yaptırmaları gerektiği; kendilerinin de bu konunun uzmanı olan birimlerde (Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik mikrobiyoloji ya da Gastroenteroloji) düzenli olarak takip edilmeleri gerektiği anlatılmış, ayrıca bu konuya ilişkin ayrıntılı broşür verilmiştir. Çalışmamız devam ederken 2019 yılının Aralık ayında başlayan Covid19 pandemisi nedeniyle zorunlu olarak tez çalışmasına 1,5 yıl kadar bir ara verildikten sonra vakaların azaldığı normalleşme döneminde anneler tekrar aranmış, kalan annelerle de görüşme yapılmaya devam edilmiştir. Çalışma evrenimizde yer alan tüm annelere ulaşmaya çalışılmış, bu şekilde adres veya telefon üzerinden ulaşılamayan kişiler çalışma dışı bırakılmıştır. Bulgular: Çalışma evrenimizi gebeliğinde veya doğum sırasında HBsAg pozitifliği saptanan 318 anne oluşturmaktaydı. Bu annelerden 146'sına kayıtlı telefonları ile ulaşılarak iletişim kuruldu. Anket çalışmasına 31 anne katılmak istemedi. Sonuç olarak çalışmamıza 115 anne ve bu annelerden doğan, doğumunda aşı+HBIG uygulandığı bilinen 146 çocuk dahil edilmiştir. Annelerin sosyodemografik verileri değerlendirildiğinde; yaşlarının 22 ile 52 arasında değişmekte olduğu (ort. 36,2 SD ± 6,6) ve büyük çoğunluğunun (%54,8) Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgesi kökenli olduğu belirlenmiştir. Annelerin eğitim düzeyi incelendiğinde 115 annenin 88'inin (%76,5) ortaokul düzeyi ve daha altında eğitim görmüş oldukları saptanmıştır. Annelerin tanı konma şekilleri incelendiğinde ise; en çok evlilik öncesi (%44,3) ve gebelikte yapılan taramalarda (%44,3) tanı konduğu, bunu sırasıyla %6,1 ile rutin tetkiklerde, %4,3 ile hastanın ailesinde başka bir hepatit hastası olması nedeniyle yapılan tetkiklerde, %0,9 ile ameliyat öncesi yapılan tetkiklerin izlediği belirlenmiştir. Annelerin hepsinin HBsAg pozitif olduğunu bildiği fakat yalnızca %33'ünün (n:38) düzenli olarak kontrole gittiği öğrenilmiştir. Annelerin güncel HBV durumuna bakıldığında %82,6'sinin inaktif taşıyıcı, %7'sinin HBsAg kaybı, %5,2'sinin immuntoleran olduğu; kalan %5,2'sinin ise oral antiviral kullandığı görülmüştür. Çalışmamıza katılan 115 anneye aile bireylerine HBV'ye ilişkin tetkik yapılıp yapılmadığı sorulduğunda; en çok eşlerine (n:65;%56,5) tetkik yapılmış olduğu ; anne-baba ve kardeşlerine tetkik yapılma oranlarının oldukça düşük olduğu görülmüştür. Çalışmaya dahil edilen 146 çocuğun 65'ine (%44,5) herhangi bir zamanda HBV açısından tetkiklerinin yapıldığı öğrenilmiştir. Tetkik yapılmış olan çocuklardan sadece birinde (%1,5) HBsAg pozitifliği tespit edilmiş ve bu çocuğun annesinin gebelik döneminde HBV yönünden takipsiz olduğu bu nedenle gebelikteki HBeAg durumunun ve HBV-DNA düzeyinin bilinmediği belirlenmiştir. HBV serolojisi bakılmış olan diğer çocukların ise %70,8'inın (n:46) aşılı (Anti-HBs pozitif), %12,3'ü (n:8) bağışık (antiHBcIgG ve antiHBs birlkte pozitif), %15,4'ünün ise (n:10) tüm HBV göstergeleri açısından negatif olduğu öğrenilmiştir. Bağışık olan sekiz çocuğun hepsinin ilk 12 ayda tetkik edildikleri görülmüş olup, antiHBcIgG pozitifliğinin anneden geçmiş olabileceği düşünülmüştür. Annelerin eğitim durumuna göre düzenli kontrole gitme ve çocuklarına HBV tetkiki yapılma durumunda bakıldığında eğitim düzeyleri arasında anlamlı fark saptanmamıştır. Bu faktörlerden bağımsız olarak hem çocuklarına hem de kendilerine tetkik yaptırma konusunda farkındalıklarının az olduğu anlaşılmıştır. Sonuç: Gebelikte HBsAg taraması ve bebeklerin uygun bağışıklanması (HBV aşısı+HBIG) çok önemlidir ve ihmal edilmemelidir. Çalışmamızda uygun immunoprofilaksi ile bebeklerin büyük çoğunluğunun HBV enfeksiyonundan korunduğu fakat annelerin bu konuda farkındalıklarının az olduğu görülmüştür. Bu nedenle gebelikte HBsAg pozitifliği saptanan kişilere HBV enfeksiyonu hakkında bilgi verilmeli, gebelik boyunca düzenli takip gerekliliğinin ve hastalığın bulaşma yollarınının anlatılarak çocuklarına doğumda aşı+HBIG uygulanmasının öneminin vurgulanması gerekmektedir. Ayrıca aynı evde yaşamasalar bile aile bireylerine özellikle de doğum sonrası 7-9. aylarda bebeklerine tetkik yaptırılmasının önemi belirtilmelidir. Bu konuda broşürlerden, gebe okulu vb. den yararlanılabilir.