Göçmenlerin sağlık okuryazarlık düzeyi ile akılcı ilaç kullanımı arasındaki ilişkinin incelenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, GÜLHANE SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, SAĞLIK YÖNETİMİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SİNEM YILDIZ
Danışman: Türkan YILDIRIM
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Bu çalışmanın amacı göçmenlerin sağlık okuryazarlık düzeyini belirlemek ve akılcı ilaç kullanımıyla arasındaki ilişkiyi incelemektir. Yapılan çalışma kapsamında göçmenlerin sağlık bilgisine ulaşma, anlama, değerlendirme ve uygulamayla ilgili karar alma becerileriyle akılcı ilaç kullanımı becerilerinin birbiriyle olan etkileşimi değerlendirilmektedir. Elde edilen bulgular doğrultusunda göçmenlerin sağlık hizmetlerini daha etkili kullanabilmeleri ve akılcı ilaç kullanımının teşvik edilmesine yönelik önerilerin geliştirilmesi amaçlanmaktadır. Gereç ve Yöntem: Araştırma, kesitsel ve açıklayıcı nitelikte bir araştırmadır. Araştırmanın evrenini 25 Şubat-11 Mart 20025 tarihinde Ankara'da bir eğitim ve araştırma hastanesine başvuran ve araştırmaya gönüllü olarak katılmayı kabul eden 18 yaş ve üzeri göçmenler oluşturmaktadır. Araştırmada örneklem seçilmemiş ve toplamda 360 kişiye yüz yüze anket uygulanmıştır. Çalışma verileri bireylere ilişkin sosyo-demografik değişkenleri içeren bilgi formu, Türkiye Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği- 32 (TSOY-32) ve Akılcı İlaç Kullanım Ölçeği kullanılarak toplanmıştır. Elde edilen veriler ise çeşitli istatistiksel yöntemler ile değerlendirilmiştir. Bulgular: Katılımcıların TSOY-32 ölçeğine verdikleri cevaplar incelendiğinde %67,2 kişide mükemmel sağlık okuryazarlığı seviyesi, %14,7 kişide yeterli sağlık okuryazarlığı, %13,3 kişide sorunlu/ sınırlı sağlık okuryazarlığı ve %4,7 kişide ise yetersiz sağlık okuryazarlığı seviyesi bulunduğu tespit edilmiştir. Akılcı ilaç kullanımı ile ilgili bulgular incelendiğinde katılımcıların %69,4'ünün akılcı ilaç kullanımı bilgisine sahipken %30,6'sının akılcı ilaç kullanımı bilgi düzeyinin düşük olduğu görülmüştür. Katılımcıların sağlık okuryazarlığı ve akılcı ilaç kullanımı düzeyleri incelendiğinde, sağlık okuryazarlığı puanları ile akılcı ilaç kullanımı arasında pozitif ve anlamlı bir ilişki gözlenmiştir. Korelasyon analizi, sağlık okuryazarlığının tüm alt boyutları ile akılcı ilaç kullanımı arasında orta düzeyde bir ilişki gösterirken, regresyon analizi tedavi ve hizmet/sağlıkla ilgili bilgiyi anlama, değerlendirme ve kullanma/uygulama alt boyutlarının akılcı ilaç kullanımını anlamlı şekilde yordadığını ve toplam varyansın %24'ünü açıkladığını ortaya koymuştur. Sonuç: Bu araştırmanın bulguları, bireylerin sağlık okuryazarlığı düzeyleri yükseldikçe akılcı ilaç kullanım davranışlarının da olumlu yönde geliştiğini göstermektedir. Elde edilen veriler, sağlık okuryazarlığı ile akılcı ilaç kullanımı arasında orta düzeyde fakat anlamlı bir ilişki olduğunu ortaya koymuştur. Bu durum, sağlık okuryazarlığının akılcı ilaç kullanımını destekleyen önemli bir unsur olduğunu, ancak tek başına belirleyici bir faktör olmadığını göstermektedir. Akılcı ilaç kullanımının; bireylerin sağlık hizmetlerine erişimi, sağlık profesyonellerinden aldıkları danışmanlık, sosyo-demografik özellikleri ve sağlık davranışları gibi çok boyutlu etkenlerden etkilendiği anlaşılmaktadır. Sonuç olarak, toplumda akılcı ilaç kullanımını artırmaya yönelik stratejiler geliştirilirken sağlık okuryazarlığını güçlendirmeye yönelik eğitimlerin desteklenmesi, ancak bunun yanı sıra diğer çevresel ve bireysel faktörlerin de göz önünde bulundurulması gerektiği önerilmektedir. Anahtar Kelimeler: Sağlık okuryazarlığı, akılcı ilaç kullanımı, göçmen.