Tip 2 diabetes mellitus tanısı olan 18-65 yaş arası hastalarda insomnia varlığının yaşam kalitesi, öz bakım ve diyabet regülasyonu üzerine etkisi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, GÜLHANE TIP FAKÜLTESİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SEMA NUR KOÇ
Danışman: Ümit AYDOĞAN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: İnsomnia; uykuya dalma güçlüğü, gece sık uyanma ve sabah erken uyanma gibi yakınmalardan en az birinin haftada en az üç gün görülmesi ve en az üç ay boyunca devam etmesi durumu olarak tanımlanır. Tip 2 diyabet hastalarının yaklaşık %25'inde uyku bozukluğu tanısı bulunduğu saptanmıştır. Uyku bozukluğunun glukoz regülasyonu ve yaşam kalitesi üzerine olumsuz etkileri olduğu ve tip 2 diyabet tanılı hastalarda optimal öz bakımı engellediği düşünülmektedir. Bizim çalışmamız da 18-65 yaş arası tip 2 DM tanılı hastalarda insomnia varlığının yaşam kalitesi, öz bakım ve diyabet regülasyonu üzerine etkilerini saptamak amacı ile planlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Çalışma, 30 Temmuz 2019- 30 Ocak 2021 tarihleri arasında Sağlık Bilimleri Üniversitesi Gülhane Eğitim ve Araştırma Hastanesi Endokrin Kliniği ve Polikliniğine müracaat eden tip 2 diyabet tanısı olan hastalar üzerinde yapılmıştır. Çalışmaya katılmayı kabul eden ve dahil edilme kriterlerini karşılayan gönüllülere; sosyodemografik özellikleri, tanı alma süreçleri, diyabet komplikasyon ve eşlik eden hastalıkları, kullandığı ilaç ve tedaviler, aile öyküsü, fiziksel aktivite, uyku süresi sorgulayan ve laboratuvar değerlerini içeren 29 soru ile Uykusuzluk Şiddeti İndeksi, Diyabet Öz Bakım Ölçeği ve SF-36 Yaşam Kalitesi Ölçeğini içeren bir anket formu uygulanmıştır. Katılımcıların HbA1c, açlık kan şekeri, spot idrarda mikroalbuminüri, TG, HDL, LDL kolesterol değerleri hastane bilgi yönetim sisteminden elde edilmiştir. Katılımcıların boy, kilo ve bel çevresi ölçülerek veri toplama formuna kaydedilmiştir. Veriler SPSS programı ile uygun testlerle analiz edilmiştir. Bulgular: Çalışmaya tip 2 diyabet tanısı olan 210 hasta katılmıştır. Çalışmaya katılan hastaların %53,8'i kadındır ve yaş ortalaması 55,7±8,7 yıldır. Hastaların %35,2'si haftada en az 3 gün orta yoğunlukta egzersiz yapmaktadır. Erkek hastaların VKİ ortalaması 29,8±4,7 kg/m2 , kadınların ise 31,8±6,2 kg/m2'dir. Bu çalışmada diyabete en sık eşlik eden iki hastalık sırası ile HT (%51) ve hiperlipidemidir (%21,4). Hastaların diyabet süresi ortalama 8,3±6,5 yıldır ve ortalama HbA1c değeri %8±1,9'dur. Hastaların uykusuzluk şiddeti indeksi puan ortalaması 8,8±7,4'tür ve UŞİ'ye göre %53,8'nin klinik olarak önemli insomniası yoktur, %15,2'sinin insomia alt eşiği düzeyinde, %28,1'nin orta, %2,9'nun ise şiddetli düzeyde insomniası mevcuttur. İnsomnia durumuna göre grupların cinsiyet, yaş, gelir durumu ve fiziksel aktivite durumu değerlendirildiğinde istatistiksel olarak anlamlı farklılık saptanmıştır. Çalışmaya katılan hastaların insomnia durumuna göre HbA1c ortanca değerleri her iki grupta da benzerdir (p=0,663) ancak grupların açlık kan şekerleri arasındaki fark istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur (p=0,006). İnsomnia grubunun diyabet öz bakım toplam puanı insomnia olmayan gruba göre daha düşük bulunmuştur (p<0,001). Ayrıca gruplar arasındaki öz bakım düzeyi de istatistiksel olarak anlamlı farklı saptanmıştır (p=0,017). İnsomnia olan grupta, SF-36 yaşam kalitesi ölçeği alt boyutlarının tamamına ait puanların daha düşük olduğu ve gruplar arasındaki puan farklarının istatistiksel olarak anlamlı farklı olduğu bulunmuştur (p<0,001). Hastaların uykusuzluk şiddeti indeksi ile DÖBÖ puanları arasında negatif yönlü orta düzeyde anlamlı bir ilişki mevcuttur (r=-0,288; p<0,001). Uykusuzluk şiddeti indeksi ile SF-36 yaşam kalitesi ölçeği alt boyutlarının tamamı arasında istatistiksel olarak anlamlı, negatif yönlü ve orta düzeyde ilişki olduğu gözlenmiştir (r=-0,323 ile -0,448 arasında; p<0,001). DÖBÖ puanları ile SF-36 yaşam kalitesi ölçeği alt boyutlarının tamamı arasında istatistiksel olarak anlamlı, pozitif yönlü ilişki olduğu gözlenmiştir (r= 0,253 ile 0,370 arasında; p<0,001). Sonuç: İnsomnia, diyabet hastalarında artan sıklıkla görülmektedir ve diyabet hastalarının yaşam kalitesi ve öz bakımı açısından oldukça önemlidir. Bu durum diyabet hastalarının yaşam boyu uykusuzluk açısından sorgulanmalısını ve diyabet takibi, tedavisi ve eğitimi veren sağlık çalışanlarının insomniası olan hastaları uyku hijyeni ve bilişsel davranışçı terapi hakkında bilgilendirmesini gerekli kılar. Diyabet hastalarında insomnia taraması ve tedavisiyle hastaların günlük hayatında bilişsellikte ve sosyal, mesleki işlevsellikte artış sağlanarak öz bakım durumu ve yaşam kalitesi artırılabilir