Nöroloji kliniğine başvuran yaşlı hastalarda uygunsuz ilaç kullanımının stopp kriterleri ile tıme-to-stop kriterleriaçısından karşılaştırılması
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL HASEKİ SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: TÜLİN BALÇIK
Danışman: Mustafa Reşat DABAK
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Bir ilacın endikasyon dışı veya yan etki açısından yüksek riskli olduğu halde kullanımına uygunsuz ilaç kullanımı (UİK) adı verilmektedir. Yaşlı bireyler UİK ve istenmeyen ilaç yan etkileri açısından genel popülasyona nazaran daha fazla risk altındadır. UİK yaşlı nüfusta oldukça yaygın bir problem olup, işlevsel bozulmalara hatta ölüme sebebiyet verebilmektedir. UİK'nın engellenmesine yönelik dünyada pek çok tarama aracı mevcut olup 2019 yılında Türkiye'ye özgü yaşlılarda UİK'yı saptayan TIME kriterleri geliştirilmiştir. Çalışmamızın amacı Nöroloji servisinde yatış öyküsü bulunan yaşlı hastaların yatış öncesi kullanmakta olduğu ilaçları UİK açısından STOPP ve TIME-to-STOP kriterleriyle değerlendirerek iki kriter setini karşılaştırmaktır. Gereç ve Yöntem: Çalışmamıza Haseki Eğitim ve Araştırma Hastanesi Nöroloji Kliniği'ne ait serviste yatan hasta olarak takip edilmiş, 65 yaş ve üzerindeki 172 hasta dahil edilmiştir. Hastaların Hastane Bilgi Yönetim Sistemi üzerinden yatış epikrizleri incelenerek yaş, cinsiyet, tıbbi öyküleri, yatış öncesi kullanmakta oldukları ilaçların sayısı ve etken maddeleri, servise yatış ön tanıları ve yatış öncesi laboratuvar parametreleri hakkında veriler kaydedilmiş ve hastaların kullandıkları ilaçlar TIME-to-STOP ve STOPP kriterleri ile ayrı ayrı gözden geçirilerek uygunsuz ilaç kullanımı açısından değerlendirilmiştir; sonrasında iki kriter seti birbiriyle karşılaştırılmıştır. Bulgular: Olguların yaş ortalaması 74,58±6,82 yıldır. %52,3'ü (n=90) erkek, 47,7'si (n=82) kadındır. Olguların önemli bir kısmı Nöroloji servisine inme tanısıyla interne edilmiştir (%88,3). Hastaların kronik hastalık öykülerinde en sık hipertansiyon (%77,9), diyabet mellitus (%43) ve koroner arter hastalıkları (%35,5) ile karşılaşılmıştır. Hastaların %57,6'sı 4 ya da daha fazla ilaç kullanmaktadır (polifarmasi). Çalışmamızda olguların %27,3'ünde TIME-to-STOP kriterlerine göre, %18'inde STOPP kriterlerine göre UİK tespit edilmiştir. TIME-to-STOP kriterlerine göre en sık tespit edilen UİK sırasıyla "Aspirin (ASA), klopidogrel, non-steroid anti inflamatuar ilaçlar (NSAİİ) veya steroidlerin; ülser öyküsü olan hastalarda, ek antiplatelet tedavi alan hastalarda, eş zamanlı antikoagülan alan hastalarda, steroid kullanan hastalarda, dispepsi- gastroözofageal reflü semptomları olan hastalarda proton pompa inhibitörleri (PPI) verilmeden kullanımı", "ASA ve klopidogrelin birlikte kullanımı için endikasyon olmadan sekonder inme profilaksisinde birlikte kullanımı" ve "ASA, klopidogrel, dipiridamol ve oral antikoagülanların (OAK) eşlik eden yüksek kanama riski varlığında kullanımı" idi. STOPP kriterlerine göre ise "NSAİİ'lerin PPI profilaksisi olmadan antiplatelet ajanlarla aynı anda kullanımı", "aspirin ve klopidogrelin hastanın son 12 ayda takılmış koroner arter stenti, akut koroner sendromu veya yüksek derecede semptomatik karotid arter stenozu olmadıkça ikincil inmeyi önlemede kullanımı" ve "aspirinin uzun süreli olarak 160 mg/gün dozdan fazla kullanımı" idi. STOPP kriterlerinin UİK tanı oranı TIME-to-STOP kriterlerine göre anlamlı düşüktür (p<0,001). Polifarmasi olan ve olmayan hasta grubunun uygunsuz ilaç kullanım oranlarında her iki kriter setinde de anlamlı fark saptanmıştır (p<0,001 p=0,002). Sonuç: TIME-to-STOP kriterleri, STOPP kriterlerine göre UİK saptamada daha üstün bulunmuştur. Ülkemizde TIME kriterlerinin kullanımının artmasıyla yaşlılarda UİK prevalansının ve ilaca bağlı istenmeyen yan etkilerin azalacağı görüşündeyiz. Anahtar Kelimeler: Uygunsuz ilaç kullanımı, Polifarmasi, TIME-to-STOP kriterleri, STOPP, Yaşlı hastalar