Otizm spektrum bozukluğu olan çocuk ve ergenlerde göz bulgularıyla sosyal iletişim ve davranışlar arası ilişkilerin araştırılması
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İZMİR DR. BEHÇET UZ ÇOCUK HASTALIKLARI VE CERRAHİSİ SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MEHRİŞAH USTA
Danışman: Fatma Sibel DURAK
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Çocuk ve Ergenlerde Göz Bulgularıyla Sosyal İletişim ve Davranışlar Arası İlişkilerin Araştırılması Amaç: Bu tez çalışmasında amacımız; OSB'li hastalardaki göz bulgularının (hipermetrop, şaşılık, miyop, astigmat, göz tembelliği, kırmızı-yeşil renk körlüğü) olmayanlara göre, sosyodemografik ve klinik özellikleri, sosyal iletişim becerileri, davranışlarını ne ölçüde yordayabileceği araştırılacaktır ve otizmin ağırlık derecesi ile arasındaki ilişkileri incelemektir. Bu belirti/bulguların OSB'nin müdahale stratejileri açısından potansiyel katkıları değerlendirilecektir. Gereç ve Yöntem: Çalışmamıza İzmir Dr. Behçet Uz EAH'ta çocuk ve ergen ruh sağlığı polikliniğinde takip izleniminde olan ve geçmişte DSM-IV-TR tanı ölçütlerine göre Yaygın Gelişimsel Bozukluk (YGB) tanısı alan veya değerlendirme anında DSM-5 tanı ölçütlerine göre OSB tanısını karşılayan 188 çocuk ve ergen olgu dahil edildi. Kesitsel doğada yapılan bu tez çalışmasında olgular ardışık olarak Aralık 2023-2024 tarihleri arasında polikliniklere başvurdukça değerlendirmeye alındı. Başvuran olgulara, anamnez geçmişi ışığında birden çok hekimin klinik kararı olan dışlama kriterleri (mental kısıtlılık eşlik etmemesi, bilinen genetik multisistemik rahatsızlığı olmaması, göz muayenesine koopere olamayacağı öngörülenler) uygulandıktan sonra bakımvereni tarafından sosyal iletişim ölçeği (SİÖ), araştırmacı hekim tarafından Otizm Davranış kontrol listesi (ODKL) dolduruldu. Araştırmacı hekim tarafından olguya yarı yapılandırılmış Çocukluk Otizmi Derecelendirme Ölçeği (ÇODÖ) uygulandı ve randevu verilerek olgular göz muayenesine yönlendirildi. Göz muayenesi pediyatrik oftalmoloji alanında deneyimli hekimler tarafından öncelikle otorefraktometre cihazı ile el tipi taşınabilir otorefraktometre (Welch Allyn, Inc., Skaneateles Falls, New York, US) ile 3 yaklaşık 0,9 metre mesafeden refraktif değerleri (hipermetrop, miyop, astigmatizm) ölçüldü ve ilişkili ambliyopi (göz tembelliği) açısından muayene edildi. Ardından koopere olabilen vakalara, Covers göz kapama testiyle şaşılık testi ve ortoptik değerlendirme, santral fiksasyon, yarık lamba biyomikroskopisi ile ön ve arka segment değerlendirmesi dahil olmak üzere ayrıntılı göz muayenesi yapıldı. Bulgular: Çalışmamızda toplamda 92 olguda oftalmolojik problem saptandı, 41 olgunun göz muayenesi tetkikleri ise normaldi. Oftalmolojik problemi saptanan 92 olgunun, bu problemler açısından ayrı ayrı kategorilendiğinde en sık 60 olguda astigmat (%45,1) saptandı. Bunu sırasıyla 55 olguda hipermetrop (%41,4), 31 olguda şaşılık (% 23,), 25 olguda miyop (%18,8) 7 olguda (%5,3) göz tembelliği izledi. İlk desteksiz yürüme ayı değerlendirildiğinde göz bulgusu olanlardaki gecikme istatistiksel olarak anlamlı derecede yüksek bulundu. Olguları yoğun bakım gereksinimi dahil postnatal tüm sorunlar açısından karşılaştırdığımızda sorunu olan grupta göz bulguları anlamlı derecede fazlaydı. Olgular SİÖ alt boyutları ve toplam puanı açısından karşılaştırıldığında yalnızca sınırlı, yineleyici ve basmakalıp davranışlar alt boyutu göz bulgusu olmayanlarda istatistiksel olarak anlamlı derecede yüksek skorlara sahipti. Sonuç: Çalışma grubumuzdaki OSB olan olgulardaki yüksek şaşılık oranları dikkat çekti. Bu durum bu hastaların genel ve multidisipliner yaklaşımında bu konuya daha çok dikkat edilmesi gereğini düşündürdü. Basmakalıp, yineleyici, sınırlı davranış boyutunun anlamlı derecede az gözlenmesinin, OSB'nin fenotiplendirilmesinde ve bireysel ihtiyaçların farklılıklarına yönelik müdahale stratejilerinin gelecekteki çalışmalarda tekrar değerlendirilerek ileri araştırmaya ihtiyaç duyulduğu düşünüldü. Çalışmamızın sonuçlarının genellenebilmesi için toplum temelli, daha geniş örneklemlerle yapılacak çalışmalara ihtiyaç vardır. Anahtar kelimeler: Otizm Spektrum Bozukluğu, göz bulguları, basmakalıp yineleyici davranışlar, sosyal iletişim, duyusal hassasiyet