Aile sağlığı merkezine başvuran üreme çağındaki kadınlarda uyku kalitesi ve etkileyen faktörlerin değerlendirilmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL FATİH SULTAN MEHMET SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ZEYNEP GÖKTAŞ
Danışman: Berrin TELATAR
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Bu çalışma, bir Aile Sağlığı Merkezi'ne başvuran 18–49 yaş arası üreme çağındaki kadınlarda uyku kalitesi ve uyku kalitesini etkileyen faktörleri değerlendirmek amacıyla tek merkezli, kesitsel ve tanımlayıcı olarak planlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Araştırmanın evrenini İstanbul ili Ümraniye ilçesinde bulunan Ümraniye 23 No'lu Aile Sağlığı Merkezine başvuran 18–49 yaş arası kadınlar oluşturmuştur. Literatür doğrultusunda kötü uyku kalitesi prevalansı p=0,25 kabul edilerek örneklem büyüklüğü 257 kişi olarak hesaplanmış, %10 fire payı eklenerek hedef örneklem 283 kadın olarak belirlenmiştir. Çalışmaya toplam 294 kadın dahil edilmiştir. Veriler yüz yüze görüşme yöntemiyle, araştırmacı tarafından hazırlanan Sosyodemografik ve Sağlık Bilgileri Veri Toplama Formu ile Pittsburgh Uyku Kalitesi İndeksi kullanılarak toplanmıştır. İstatistiksel analizler SPSS 22.0 programında gerçekleştirilmiştir. Verilerin normal dağılıma uygunluğu Kolmogorov–Smirnov ve Shapiro–Wilk testleri ile değerlendirilmiş; değişkenlerin dağılımına göre uygun parametrik ve parametrik olmayan testler kullanılmıştır. Sürekli değişkenler arasındaki ilişkiler korelasyon analizi ile incelenmiş, PUKİ toplam puanını etkileyen faktörler çoklu doğrusal regresyon analizi ile, kötü uyku kalitesini yordayan değişkenler ise lojistik regresyon analizi ile değerlendirilmiştir. İstatistiksel anlamlılık düzeyi p<0,05 olarak kabul edilmiştir. Bulgular: Araştırmaya katılan kadınların yaş ortalaması 33,4±8,6 yıl, VKİ ortalaması 26,03±5,2 kg/m² olarak saptanmıştır. Katılımcıların PUKİ toplam puan ortalaması 6,25±3,27 olup, kadınların %53,7'sinin kötü uyku kalitesine sahip olduğu belirlenmiştir. Sosyodemografik değişkenler incelendiğinde medeni durum, eğitim düzeyi, çalışma durumu, meslek ve çalışma şekline göre PUKİ toplam puanlarında anlamlı farklılık saptanmıştır. Bekar kadınlarda, üniversite mezunlarında, tam zamanlı çalışanlarda ve bazı meslek gruplarında PUKİ puanlarının daha yüksek olduğu görülmüştür. Üreme sağlığı özellikleri açısından adet döngüsü düzeni ve son bir yılda adet düzensizliği yaşama durumu ile PUKİ toplam puanı arasında anlamlı ilişki bulunmazken, adet dönemi ve öncesinde uykusunun çoğunlukla bozulduğunu belirten kadınlarda PUKİ toplam puanı daha yüksek saptanmıştır. Doğum kontrol yöntemi kullanmayan kadınlarda PUKİ toplam puanı modern yöntem kullananlara göre daha yüksek bulunmuştur. Gebelik öyküsü olan kadınların çoğu gebelik döneminde uykusunun bozulduğunu ifade etmiş; gebelikte uyku bozulması yaşayanlarda uyku latansı puanı daha yüksek bulunmuştur. Sigara, çay ve kahve tüketimi ile PUKİ toplam puanı arasında anlamlı ilişki saptanmamış; ancak alkol kullanımı çoklu analizlerde PUKİ toplam puanı ile ilişkili değişkenlerden biri olarak öne çıkmıştır. Ekran ve medya kullanımı değerlendirildiğinde, günlük televizyon izleme ve sosyal medya kullanım süresi ile uyku kalitesi arasında anlamlı ilişki bulunmazken, yatmadan önce ekran kullanımı kötü uyku kalitesiyle ilişkili bulunmuştur. Çoklu doğrusal regresyon analizinde kurulan model PUKİ toplam puanındaki varyansın %21,4'ünü açıklamış; bekar olma, tam zamanlı çalışma, adet dönemi öncesinde uyku bozulması ve alkol kullanımı PUKİ toplam puanı ile ilişkili değişkenler olarak belirlenmiştir. Lojistik regresyon analizinde ise medeni durum, çalışma durumu ve yatmadan önce ekran kullanımı kötü uyku kalitesini yordayan değişkenler olarak saptanmıştır. Sonuç: Bu çalışma, Aile Sağlığı Merkezine başvuran üreme çağındaki kadınlarda kötü uyku kalitesinin yaygın olduğunu göstermiştir. Uyku kalitesi; medeni durum, eğitim düzeyi, çalışma yaşamı, mesleki özellikler, adet dönemiyle ilişkili uyku değişimleri, doğum kontrol yöntemi kullanımı, alkol kullanımı ve yatmadan önce ekran kullanımı gibi çok sayıda faktörle ilişkili bulunmuştur. Bulgular, uyku kalitesinin yalnızca bireysel uyku alışkanlıklarıyla değil, biyolojik, psikososyal, davranışsal ve çevresel faktörlerle birlikte değerlendirilmesi gerektiğini ortaya koymaktadır. Bu nedenle birinci basamak sağlık hizmetlerinde üreme çağındaki kadınlarda uyku kalitesi rutin olarak sorgulanmalı; özellikle bekar, çalışan, adet dönemi öncesinde uyku bozulması yaşayan, alkol kullanan ve yatmadan önce ekran kullanan kadınlara yönelik uyku hijyeni ve yaşam tarzı danışmanlığı verilmelidir. Anahtar Kelimeler: Kadın, Uykusuzluk, Üreme Dönemi