Philedelphia kromozomu negatif kronik miyeloproliferatif hastalıkların klinik ve laboratuvar özelliklerinin irdelenmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL BAKIRKÖY DR. SADİ KONUK SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: HABİBE HÜNER KAYA
Danışman: Emine GÜLTÜRK
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:AMAÇ Kronik miyeloproliferatif hastalıklar (KMPH), esansiyel trombositemi (ET), polisitemi vera (PV), primer miyelofibrozis (PMF) ve sınıflandırılamayan KMPH alt gruplarını içeren, kemik iliği hücrelerinin klonal proliferasyonu ile karakterize edilen bir hastalık grubudur. Kronik miyeloproliferatif hastalıkların alt grup özellikleri ve sürücü mutasyon tipleri dikkate alındığında; lökositoz, polisitemi, trombositoz, splenomegali, kemik iliği fibrozisi, lösemik progresyon, artmış kardiyovasküler risk ve azalmış sağkalım gibi klinik/laboratuvar özellikler sergilemektedir. Son yıllarda yapılan bilimsel araştırmalarla, KMPH' lar için tromboz riski, lösemik progresyon ve sağkalım tahminine yönelik ortak skorlama sistemleri geliştirilmiştir. Bu çalışmamızda KMPH' ların klinik ve laboratuvar özelliklerini incelemeyi; KMPH' lar için oluşturulmuş skorlama sistemlerini kendi çalışma grubumuzda kullanarak hastalarımızın progresyon riskini ve tedavi stratejilerini irdelemeyi hedefliyoruz. GEREÇ VE YÖNTEM Bu çalışmamıza Sağlık Bilimleri Üniversitesi Bakırköy Dr. Sadi Konuk Eğitim ve Araştırma Hastanesi Hematoloji polikliniğine 3 aylık aralıklarla başvuran, Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ)'nün 2016 KMPH kriterlerine göre PV, ET, PMF, post PV-MF, post ET-MF tanısı olan hastalar dahil edildi, hastaların klinik ve laboratuvar özellikleri retrospektif olarak incelendi. Çalışmamız 76 (%48,8) PV, 55 (%35,3) ET, 19 (%12,1) PMF, 3 (%1,9) post ET-MF, 3 (%1,9) post PV-MF hastasını kapsamaktadır. Tüm analizler SPSS (Statistical Package for Social Sciences) 24.0 yazılımı kullanılarak gerçekleştirilmiştir. İlk olarak, değişkenlerin normal dağılım gösterip göstermediğini değerlendirmek için "Kolmogorov-Smirnov testi" uygulanmıştır. Test sonucunda anormal dağılım gösteren veriler "medyan (minimum-maksimum)" olarak, x normal dağılım gösteren veriler ise "ortalama ± standart sapma" olarak ifade edilmiştir. Kategorik değişkenler sayı (n) ve yüzde (%) olarak sunulmuştur. Hastalar, tanı gruplarına (PV, ET, PMF) ve genetik mutasyonlarına (JAK, CALR, MPL, TRIPLE (-)) göre karşılaştırılmış olup, bu kategorik değişkenler arasındaki ilişkileri değerlendirmek için "ki-kare testi" kullanılmıştır. 2×2 tablolarda p değeri hesaplaması, gözlenen en küçük teorik frekans değerine göre uygun test yöntemi seçilerek yapılmıştır. Teorik frekans >25 olduğunda "Pearson Ki-kare testi", 5 ile 25 arasında olduğunda "Yates Ki-kare testi" ve <5 olduğunda "Fisher'in Exact Testi" kullanılmıştır. 3×2 tablolarda p değeri hesaplaması, her bir göz için hesaplanan teorik frekanslar içinde 5'ten küçük olanların yüzdesi %20'den küçükse "Pearson ki-kare testi", eğer %20'den büyükse "Fischer-Exact testi" kullanılarak yapılmıştır. Anormal dağılım gösteren sürekli verilerde, iki bağımsız grup arasındaki farklılıkları değerlendirmek için "Mann-Whitney U testi", birden fazla bağımsız grup arasındaki farklılıkları değerlendirmek için ise "Kruskal-Wallis testi" kullanılmıştır. Tromboz-Splenomegali, JAK-Splenomegali, CALR-Splenomegali, JAK-Tromboz ve CALR-Tromboz arasındaki ilişkiler "lojistik regresyon analizi" ile analiz edilmiştir. Bu test, bağımlı değişkenin kategorik olduğu durumlarda bağımsız değişkenlerin etkisini değerlendirmek için kullanılmıştır. Analiz sırasında her bir değişkenin bağımlı değişken üzerindeki etkisi, olasılık oranı (Exp(B)), güven aralığı (%95 GA) ve anlamlılık düzeyi (p-değeri) ile raporlanmıştır. Bu yöntem, değişkenler arasındaki potansiyel ilişkileri ve bu ilişkilerin istatistiksel anlamlılık düzeylerini belirlemek amacıyla tercih edilmiştir. Tüm istatistiksel analizlerde anlamlılık düzeyi p<0,05 olarak kabul edilmiş, elde edilen bulgular detaylı istatistiksel veriler ile birlikte raporlanmış ve tablolar halinde sunulmuştur. BULGULAR Çalışmamıza PV tanılı 76 (%48,8), ET tanılı 55 (%35,3), PMF tanılı 19 (%12,1), post-ET/PV MF tanılı 6 (%3,8) hasta dahil edildi. Hastaların yaş ortalaması 56,02±12,406 yıldı ve kadın/erkek oranı 1,13 idi. Genel kohortta hastaların 121'inde (%77,6) JAK2 mutasyonu pozitif, 10'unda (%6,4) CALR mutasyonu pozitif, 1'inde (%0,6) MPL mutasyonu pozitif ve 24'ünde (%15,3) ise triple negatifti. JAK2 mutasyonu olan xi hastalarda WBC, HGB değerleri daha yüksek; splenomegali varlığı daha sık tespit edildi. CALR mutasyonu taşıyan hastalarda ise PLT yüksekliği ve tromboz birlikteliğinin daha sık olduğu tespit edildi. IPSET yüksek riskli ET grubunda tromboz diğer ET' lere kıyasla daha yüksek tespit edildi. Polisitemia vera tanısı olanlarda diğer Philedelphia negatif KMPH hastalarına kıyasla daha sık tromboz tespit edildi. Erkeklerde arteriyel ve venöz tromboz kadınlardan daha sık saptanırken trombositoz ise kadınlarda erkeklere kıyasla daha sıktı. SONUÇLAR Çalışmamızın amacı hematoloji kliniğimizde takip edilen Philedelphia negatif KMPH tanılı hastaların klinik/laboratuvar ve genetik özelliklerinin gözden geçirilmesi idi. Anahtar kelimeler: KMPH, Tromboz, PV, ET, PMF, Laboratuvar