Aynı hanede yaşayan bireylerde Demodex spp. yoğunluğunun korelasyonu ve hane içi bulaşın değerlendirilmesi: Bulaş yolları ve risk faktörlerinin retrospektif değerlendirilmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, KAYSERİ ŞEHİR SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DERİ VE ZÜHREVİ HASTALIKLAR ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SEVDA BETÜL BOZKURT ULUDAĞ
Danışman: Atıl AVCI
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Demodex akarları, memelilerin pilosebase ünitelerinde yaşayan ektoparazitlerdir. Demodikozis ise pilosebase ünite tutulumuyla giden, Demodex akarlarının proliferasyonu ve immün toleransın kaybedilmesi ile inflamatuvar lezyonların oluştuğu klinik tablolar bütünüdür. Morfolojik ve biyolojik olarak Demodex spp. ile birbirine benzeyen Sarcoptes scabiei'nin neden olduğu uyuz hastalığında tüm hane halkının eş zamanlı tedavi edilmesine karşın, demodikozis tedavisinde benzer stratejilerin gerekliliği tartışılmamıştır. Bu çalışmanın amacı; hane içi yakın fiziksel temas ve ortak eşya kullanımının Demodex spp. parazit yükünü doğrudan artıran en güçlü bulaş dinamiği olduğunu göstermek ve dirençli vakaların yönetiminde 'hasta odaklı' değil 'hane halkı odaklı' eş zamanlı tedavi stratejilerinin gerekliliğini ortaya koymaktır. Gereç ve Yöntem: Çalışma, Kayseri Şehir Hastanesi Deri ve Zührevi Hastalıkları Kliniği'nde retrospektif olarak yürütülmüştür. 01/01/2024-01/12/2025 tarihleri arasında polikliniğimize başvurmuş ve Standart Yüzeyel Deri Biyopsisi (SYDB) yöntemi ile Demodex spp. yoğunlukları ölçülmüş hastaların tıbbi kayıtları ve arşivde mevcut olan takip formları çalışmanın materyalini oluşturmaktadır. Veriler taranmış, örneklem havuzu oluşturulmuştur. Listelenen hastalar arasından, ikametgâh adresi aynı olan bireyler hane olarak değerlendirilmiş olup kronolojik olarak ilk başvuruya sahip birey, 'İndeks Vaka' olarak belirlenmiştir. Çalışmaya eksiksiz tıbbi kayıtları bulunan 150 hane bazlı toplam 313 birey dahil edilmiştir. Hastaların yaş, cinsiyet, medeni durum, var olan dermatolojik hastalık, eşlik eden hastalıklar, Fitzpatrick cilt fototipi, immünsupresyon durumu, sigara kullanımı, alkol kullanımı, stres düzeyi, SYDB sonucu, fiziksel temas, ortak eşya kullanım ve dış ortak alan kullanım sıklığını içeren veriler istatistiksel olarak analiz edilmiştir. Bulgular: Katılımcıların yaş ortalaması 39,14 ± 13,97 yıl olup, en sık eşlik eden dermatolojik hastalık %37,4 oranıyla rozase olarak saptanmıştır. Çalışma grubunda D. folliculorum yoğunluğu, D. brevis'e kıyasla belirgin derecede daha yüksek ve geniş bir dağılım sergilemiştir (p<0,001). İndeks vaka ile aynı hanedeki diğer bireylerin akar yoğunlukları arasında yapılan spearman korelasyon analizinde pozitif yönde anlamlı ilişkiler saptanmıştır. Hane içi fiziksel temas skoru ile D. folliculorum (rs = 0,339, p <0,001), D. brevis (rs = 0,135, p = 0,017) ve toplam Demodex yoğunluğu (rs = 0,342, p <0,001) arasında anlamlı pozitif korelasyonlar saptanmış; ortak eşya kullanım skoru ile D. folliculorum (rs = 0,283, p <0,001) ve toplam Demodex yoğunluğu (rs = 0,335, p <0,001) arasında da anlamlı ilişkiler belirlenmiştir. Türler bazında hane içi bulaş oranları incelendiğinde; 150 hanenin %60,7'sinde D. folliculorum bulaşı saptanırken, yalnızca %2,7'sinde D. brevis bulaşı tespit edilmiştir (p <0,001). Ayrıca permütasyon testi ile hane içi bireylerin toplam Demodex yoğunluk farklarının, rastgele eşleştirilen bireylerinkinden istatistiksel olarak anlamlı düzeyde düşük olduğu kanıtlanmıştır (p <0,001). Sonuç: Bu çalışma, Demodex spp. enfestasyonunun hane içi yakın temas ve ortak eşya kullanımı yoluyla bireyler arasında güçlü bir şekilde aktarıldığını nicel ve epidemiyolojik olarak doğrulamaktadır. Bu aktarım döngüsü göz önüne alındığında, dirençli ve tekrarlayan demodikozis olgularının yönetiminde hastanın yanı sıra hane halkının taranması ve gereğinde eş zamanlı tedavi edilmesi başarılı bir klinik yönetimin standart bir parçası olmalıdır. Anahtar Kelimeler: Demodex spp., Demodikozis, Fiziksel Temas, Hane İçi Bulaş, Ortak Eşya Kullanımı.