Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu olan çocuklarda görülen sosyal cevaplılıktaki bozulmaya metilfenidat ve atomoksetin tedavisinin etkisi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, ANKARA ŞEHİR SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MELEK KAYA
Danışman: Gülser ŞENSES DİNÇ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Bu çalışmada, 6-12 yaş aralığında yer alan ve yeni tanı alan Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) olan çocuklarda DEHB'nin temel belirtileri ile sosyal cevaplılıktaki bozulma ve otizm benzeri belirtiler arasındaki ilişkinin araştırılması, 12 haftalık metilfenidat ve atomoksetin tedavisinin sosyal cevaplılıktaki bozulma üzerine etkisinin incelenmesi amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Bu araştırmaya Ankara Şehir Hastanesi Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları polikliniğine başvuran yeni tanı DEHB'li çocuklardan, DEHB'ye yönelik herhangi bir ilaç tedavisi almayan, 6-12 yaş arasındaki 77 çocuk ile DEHB grubuyla yaş ve cinsiyet açısından eşleştirilmiş 62 çocuk sağlıklı kontrol grubu olarak dahil edilmiştir. Tüm katılımcılara psikiyatrik tanı ve komorbid tanıları değerlendirmek amacı ile araştırmacı tarafından Okul Çağı Çocukları için Duygulanım Bozuklukları ve Şizofreni Görüşme Çizelgesi- Şimdi ve Yaşam Boyu Şekli (ÇDŞG-ŞY-DSM-5-T) uygulanmıştır. Çalışmaya katılmayı kabul eden çocuklar için Sosyodemografik Veri Formu, DEHB belirtilerini değerlendirmede Conners Ana-Baba Dereceleme Ölçeği-Yenilenmiş Kısa (CABDÖ-YK) ve Conners Öğretmen Dereceleme Ölçeği-Yenilenmiş Kısa (CÖDÖ-YK), sosyal cevaplılıktaki bozulmayı ve otizm benzeri belirtileri değerlendirmek için ise Sosyal Cevaplılık Ölçeği (SCÖ) kullanılmıştır. Ayrıca çalışmaya dahil edilen tüm çocuklara Wechsler Çocuklar için Zeka Ölçeği (WISC-R) uygulanmıştır. DEHB tanılı olguların tedavi planı ve takibi Ankara Şehir Hastanesi Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları polikliniğinde, araştırmacı dışında çalışmada yer almayan çocuk psikiyatri hekimi tarafından gerçekleştirilmiştir. Hastaların rutin tedavisinde herhangi bir değişiklik yapılmamıştır. DEHB grubunda yer alan olguların hastalık düzeyini belirleme ve tedavi yanıtını takip etmede araştırmacı tarafından uygulanan Klinik Global İzlem Ölçeği (CGI) kullanılmıştır. DEHB grubunda takiplere devam eden ve düzenli ilaç kullanımı olan olgulara tedaviden 12 hafta sonra CGI, CABDÖ-YK, CÖDÖ-YK ve SCÖ tekrar uygulanmıştır. Bulgular: Çalışmamızda DEHB grubundaki çocuklarda SCÖ toplam ve tüm alt ölçek puanları ve sosyal cevaplılıkta bozulma ve otizm benzeri belirtiler açısından riskli (SCÖ+) olgu sayısı daha yüksek bulunmuştur. DEHB grubunda klinik görünümlere ve cinsiyete göre SCÖ puanlarında farklılık gözlenmemiştir. Karşıt olma-karşıt gelme bozukluğu (KOKGB) eş tanısı olan olgularda SCÖ toplam ve karşılıklı sosyal iletişim alt ölçeği puanları, KOKGB eş tanısı olmayanlara göre daha yüksek saptanmıştır. Tedavi öncesinde SCÖ+ olan DEHB tanılı olgularda SCÖ- olgulara kıyasla CABDÖ-YK ve CÖDÖ-YK toplam puanları anlamlı ölçüde yüksek bulunmuştur. On iki haftalık tedavi süresi sonunda DEHB tanılı çocukların SCÖ, CABDÖ-YK ve CÖDÖ-YK toplam ve tüm alt ölçek puanlarında tedavi öncesine göre anlamlı düşme görülmüştür. Ancak DEHB grubunun tedavi sonrası SCÖ, CABDÖ-YK ve CÖDÖ-YK puanları kontrol grubu ile karşılaştırıldığında; tedavi sonrasında da sosyal cevaplılıktaki bozulma ve DEHB belirtilerinin anlamlı ölçüde devam ettiği ve SCÖ+ olmaya devam eden DEHB'li olguların, SCÖ- olgulara göre tedavi sonrasında da DEHB belirtilerinin daha şiddetli olduğu tespit edilmiştir. KOKGB eş tanısı olan DEHB'li olguların tedavi sonrası tüm SCÖ puanları KOKGB eş tanısı olmayan olgularla benzer bulunmuştur. DEHB grubundaki çocuklarda hem metilfenidat hem de atomoksetin tedavisi ile SCÖ toplam, karşılıklı sosyal iletişim ve patognomik otistik davranışlar alt ölçeklerinde azalma saptanmıştır. Metilfenidat tedavisi ile SCÖ'nün dilin sosyal kullanımı alt ölçeği puanında düşme gözlenmezken atomoksetin tedavisi ile dilin sosyal kullanımı alt ölçeği puanında anlamlı düşme tespit edilmiştir. Sonuç: Çalışmamızın sonuçları DEHB'nin temel belirtileri ile sosyal cevaplılıktaki bozulma ve otizm benzeri belirtilerin ilişkili olduğunu, ilaç tedavisi ile hem DEHB temel belirtilerinde hem de sosyal cevaplılık sorunları ve otizm benzeri belirtilerinde azalma olduğunu göstermektedir. İlaç tedavisine yanıtın daha düşük olduğu olgularda ise otizm benzeri belirtilerin devam ettiği görülmüştür. Otizm benzeri belirtiler gösteren DEHB'li olgularda ve özellikle ilaç tedavisine yanıtın düşük olduğu olgularda tedavi planlanması yapılırken sosyal alandaki zorluklara yönelik müdahalelerin eklenmesi prognozu olumlu yönde etkileyebilir. Psikofarmakolojik ajanların DEHB'deki otistik belirtiler üzerine etkisinin daha geniş örneklemli ileri çalışmalarla incelenmesi gerekmektedir. Anahtar kelimeler: Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu, otizm benzeri belirtiler, sosyal cevaplılık, metilfenidat, atomoksetin