Aile sağlığı merkezine kayıtlı fazla kilolu ve obez bireylerde anksiyete ve depresyon durumları, sağlıklı yaşam biçimi davranışları ile sosyodemografik özelliklerin değerlendirilmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, ANKARA SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: NEVİN ÇAĞLAYAN
Danışman: Mustafa ÇELİK
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Çalışmamızın amacı Aile Sağlığı Merkezine kayıtlı fazla kilolu ve obez bireylerde anksiyete ve depresyon durumları, sağlıklı yaşam biçimi davranışları ile bazı sosyodemografik özelliklerin değerlendirilmesidir. Gereç ve Yöntem: Tanımlayıcı kesitsel tipteki bu çalışmaya 15.10.2021-14.01.2021 tarihleri arasında Ankara İli Dr. Cengiz Kılıç Aile Sağlığı Merkezi 0617196 ve 0617197 nolu birimlere muayene olmaya gelen ve çalışmaya katılmayı gönüllü olarak kabul eden 18 yaş ve üzeri fazla kilolu ve obez kişiler dahil edildi. Araştırmamıza katılan gönüllülere sosyodemografik özellikleri sorgulayan standart anket formu, Sağlıklı Yaşam Biçimi Davranışları Ölçeği II (SYBDÖ-II), Beck Depresyon Ölçeği (BDÖ), Beck Anksiyete Ölçeği (BAÖ) uygulandı. Araştırma sırasında toplanan veriler, IBM SPSS 25.0 (Statistical Package for Social Sciences, version 25) programı ile değerlendirildi. Çalışmamızda p<0,05 değeri istatistiksel olarak anlamlı kabul edildi. Bulgular: Katılımcıların 479'u (%41,9)'u erkek ve 663'u (%58,1) kadın idi. Katılımcıların yaş ortalaması 46.21 ± 16.32 yıl idi. Katılımcılardan 300 kişi (%26,3) normal kilolu, 286 kişi (%25) fazla kilolu ve 556 kişi (%48,7) obez grubuna girmekteydi. Hızlı yemek yeme durumu (p=0,006) ve sinirliyken yemek yeme durumu (p<0,001) obezlerde anlamlı derecede yüksekti. Çocukluk çağında kilo alanlar obez olan grupta anlamlı derecede yüksekti (p<0,001). Emzirme döneminde kilo alanların daha sonraki kilolaları almayanlara göre daha yüksekti (p<0,001). Normal kilolu bireylerde ailede obez birey olma durumu düşük iken, obezlerde ise ailede obez birey olma durumu her iki gruba göre anlamlı derecede yüksekti (p<0,001). SYBÖ Ölçek skorları arası korelasyona bakıldığında fiziksel aktivite (r=-0,174; p<0,001) ve stres yönetimi (r=-0,092; p=0,002) alt ölçek skorları ile BKI değerleri arasında anlamlı derecede düşük düzeyde negatif korelasyon mevcuttu. BKI ile Beck Anksiyete (r=0,127; p<0,001) ve depresyon skorları (r=0,114; p<0,001) arasında ise düşük düzeyde anlamlı pozitif bir korelasyon mevcuttu. BKI ile sağlıklı yaşam biçimi davranışları ölçeği total skoru arasında negatif yönde çok düşük düzeyde (r=-0,063; p=0,032) negatif korelasyon mevcuttu. Anksiyete ve depresyon skorları ile sağlıklı yaşam biçimi davranışları ölçeği total skoru ve tüm alt skorları arasında düşük düzeyde negatif yönde anlamlı bir korelasyon mevcuttu. Ölçek skorlarına göre baktığımızda ise sağlıklı yaşam biçimi davranışları ölçeğinin sağlık sorumluluğunun 1,046 kat ve fiziksel aktivite alt ölçeğinin 1,087 kat pozitif yönde artışa neden olduğu görüldü. Multinominal lojistik regresyon ile BKI'yı yordayan faktörlere bakıldığında sinirliyken yemek yeme (p<0,001), öğrenim durumu (p<0,001), emzirmede kilo alma durumu (p=0,002), bitkisel destek kullanma durumları (p=0,015) nın BKI üzerine ana etkisinin olduğu bulundu. Tüm bu faktörler birlikte incelendiğinde ise fazla kilolu olanlarda normal BKİ'lara göre çalışma biçimi açısından gündüz çalışma durumu öğrencilere göre 7,2 kat (p<0,001); vardiyalı çalışma durumu ise 8,8 kat (p=0,047) öğrencilere göre kilo alımını arttırdığı görüldü. Emzirirken kilo alanlar almayanlara göre obez olma durumunu 3,6 kat (p=0,005) arttırdığı bulundu. Ağrı kesici alanların almayanlara göre obez olma durumunda 3,84 kat, hızlı yemek yeme durumu yavaş yiyenlere göre 2,77 kat artışa neden olduğu görüldü. Sonuç: Obezite geliştikten sonra tedavisi çok zor olduğu ya da etkin olmadığı, bu nedenle erken dönemde toplum temelli primer korunma önlemlerinin önemli olduğu görülmektedir. Oluşumundaki risk faktörlerinin bilinmesi, korunma ve tedavi için gereklidir. Obezitede fazla kiloların verilmesi için multidisipliner takip programı geliştirilebilir. Çalışmamızda ilk çocukluk çağı obezitesine neden olan faktörlerden başlayarak ve primer korunma için alınması gereken önlemlerin birçoğunun gözden geçirdik, bunların dışında depresyon ve anksiyete durumlarını ve yapılan sağlıklı yaşam biçimi davranışlarını ve bunların fazla kiloluluk ve obeziteye etkilerini, obezitenin bunlara etkisini ve birbirleriyle arasındaki bağı ortaya koymaya çalıştık.