Opioid kullanım bozukluğu olan erkek hastalarda aleksitimi ve başa çıkma tutumları
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, KONYA BEYHEKİM SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, PSİKİYATRİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: İHSAN ÖZCAN
Danışman: İkbal İNANLI
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:AMAÇ: Opioid kullanım bozukluğu (OpKB) tekrarlayan relapslarla karakterize, kronik seyirli ve önemli morbidite ve mortalite riski taşıyan bir hastalıktır. Aleksitimi, bireyin kendi duygularını tanıma ve ifade etme becerisinde yaşadığı zorlukları tanımlayan bir kavramdır. Madde kullanım bozukluğu olan bireyler, özellikle de OpKB tanısı alan hastalar, hem kendi duygularını hem de başkalarının duygularını tanımada güçlük yaşayabilmektedir. Bu durum, kişilerarası ilişkilerde yaşanan zorluklar karşısında stresle başa çıkma yöntemi olarak psikoaktif madde kullanımına yönelmelerine neden olabilmektedir. Başa çıkma, bireyin stres yaratan durumlara karşı gösterdiği bilişsel, duygusal ve davranışsal tepkilerin bütünü olarak tanımlanabilir. Bağımlılık gelişiminde, stresle başa çıkma tutumları ve kişilik özellikleri önemli bir rol oynamaktadır. Bu çalışmanın amacı, OpKB tanılı erkeklerin aleksitimi ve başa çıkma tutumlarını kontrol grubu ile karşılaştırmak ve madde kullanımına ait klinik özelliklerle ilişkili olup olmadığını değerlendirmektir. GEREÇ ve YÖNTEM: Çalışmaya Konya Beyhekim Eğitim ve Araştırma Hastanesi, Alkol ve Madde Bağımlılığı Tedavi ve Eğitim Merkezi(AMATEM)'ne takip ve tedavi amaçlı başvuran OpKB tanılı, tedavi sonrası stabilizasyon dönemi tamamlanmış gönüllü 64 hasta ve kontrol grubu olarak sağlıklı 64 kişi dahil edildi. Hasta ve kontrol grubuna Sosyodemografik Veri Formu, Hamilton Depresyon Derecelendirme Ölçeği(HAM-D), Hamilton Anksiyete Derecelendirme Ölçeği(HAM-A), Toronto Aleksitimi Ölçeği(TAS-20) ve Başa Çıkma Tutumları Ölçeği(COPE) uygulandı. Hasta grubuna ayrıca Bağımlılık Profil İndeksi(BAPİ) uygulandı. BULGULAR: Çalışmaya dahil edilen hastalardan 64 kişinin 32'sinin (%50) aleksitimik ya da muhtemel aleksitimik bulunduğu belirlendi. Hasta grubun TAS toplam puanı 52,0±10,0 olarak bulunurken kontrol grubunun 45,8±9,2 olarak bulundu. Hasta grubun TAS toplam puanı daha yüksek tespit edildi (p=0,004). Aleksitimisi olanların sayısı hasta grubunda daha yüksek tespit edildi (p=0,016) Hasta ve kontrol grubu COPE kategorilerine göre değerlendirildiğinde hasta ve kontrol grubu arasında sorun odaklı başa çıkma kategorisinde anlamlı bir fark tespit edilmemiş, fakat duygusal odaklı başa çıkma tutumları kategorisinde kontrol grubunun ortancası 56 (51-61), hasta grubunun ortancası 51,5 (47-57,5) olarak bulunmuş ve kontrol grubunun puanları daha yüksek tespit edilmiştir. (p=0,021). İşlevsel olmayan başa çıkma tutumları kategorisinde ise hasta grubunun ortancası 41,5 (35-51,5), kontrol grubunun ortancası 35 (31,5-39) olarak bulunmuş ve hasta grubunun puanları daha yüksek tespit edilmiştir (p<0,001). Ayrıca aleksitimisi olanların BAPİ-4 puanı ortancası 9 (6,5-11) iken aleksitimi olmayanların ortancası 7 (6-9) olarak bulunmuş ve aleksitimisi olanların değerleri daha yüksek tespit edilmiştir (p=0,019). Ayrıca eğitim süresindeki azalışın, HAM-D puanında artışın, BÇTÖ-2 puanında azalışın ve BÇTÖ-3 puanında artışın bağımlı olma riskini arttırdığı saptandı (sırasıyla p= 0,022, p= 0,003, p= 0,001). SONUÇ: Bu çalışma OpKB tanılı hastaların anksiyete, depresyon, aleksitimi ve işlevsel olmayan başa çıkma tutumları açısından sağlıklı bireylere göre daha yüksek puanlar aldığını ortaya koymuştur. Bu sonuçlar; aleksitimi, işlevsel olmayan başa çıkma tutumları ve psikiyatrik yakınmaların bağımlılığa yatkınlık sağlayabileceği ve prognozu önemli ölçüde etkileyebileceği hipotezini desteklemektedir. Aleksitimi ve işlevsel olmayan başa çıkma tutumlarının ele alınması, bireylerin stresle daha sağlıklı başa çıkmalarını sağlayarak bağımlılık davranışlarını azaltabilir. Ayrıca, anksiyete ve depresyon gibi psikiyatrik belirtilerin etkin tedavisi prognozu olumle etkileyebilir. Bağımlılık tedavisinde farklı yaklaşımların geliştirilebilmesi için bu alanda yeni çalışmalar yapılması önemli katkılar sağlayabilir. ANAHTAR KELİMELER: Aleksitimi, Başa çıkma tutumları, Opioid Kullanım Bozukluğu