Furin proteaz enzim inhibisyonu üzerine Lamiaceae ve Asteraceae familyalarına ait bazı tıbbi bitki ekstrelerinin etkisi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, HAMİDİYE SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, FİTOTERAPİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: FATİME BETÜL ÜZER
Danışman: Mahfuz ELMASTAŞ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Bu çalışma, furin proteaz enziminin inhibisyonunda doğal kaynaklı fenolik bileşiklerin potansiyelini değerlendirmek amacıyla, Lamiaceae ve Asteraceae familyalarına ait seçili bitki türlerinin farklı çözücülerle hazırlanan ekstrelerinin etkinliğini araştırmayı hedeflemiştir. Gereç ve Yöntem: Origanum vulgare, Thymus vulgaris, Mentha piperita, Mentha spicata, Salvia officinalis ve Silybum marianum türleri; hekzan, kloroform ve etil asetat çözücüleriyle ekstrakte edildi. Ekstrelerin fenolik bileşik içerikleri HPLC ile kantitatif olarak belirlendi. Furin inhibisyonu, spektrofotometrik yöntemle ve % inhibisyon formülü ile değerlendirildi. Elde edilen veriler ANOVA, Pearson korelasyon ve çoklu regresyon analizleri ile istatistiksel olarak incelendi. Bulgular: Origanum vulgare (kloroform), Salvia officinalis (kloroform), Mentha spicata (etilasetat) ekstreleri %97,44 ile en yüksek inhibisyonu gösterdi. Epikateşin ve rutin kombinasyonu sinerjik etki oluştururken, naringenin inhibitör etkiyi istatistiksel olarak düşürdü (p<0,05). Çözücü polaritesi, ekstrakte edilen fenolik çeşitliliği ve biyolojik aktivite üzerinde anlamlı fark oluşturdu. Üçlü fenolik kombinasyonlar tekli yapılara göre ortalama %33 daha yüksek inhibisyon sağladı. Sonuç: Furin hedefli tedavi yaklaşımlarında bitkisel fenolik bileşiklerin kombinasyonları, etkinlik ve sinerji açısından dikkate değer bir strateji sunmaktadır. Özellikle kloroform gibi orta polar çözücüler, biyoaktif madde ekstraksiyonunda üstün başarı sağlamış, fenolik çeşitliliğin biyolojik etkinliği doğrudan etkilediği gösterilmiştir. Anahtar Kelimeler: Bitki Ekstresi, Fenolik Bileşik, Furin Proteaz, Kombinasyon Endeksi, Sinerji