Şizofreni tanılı hastalarda katatonik belirtiler ve klinik özelliklerle ilişkisi

---

Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, KONYA BEYHEKİM SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, PSİKİYATRİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: AYKUT ŞENOL

Danışman: İkbal İNANLI

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

AMAÇ: Katatoni, motor, davranışsal ve duygudurumla ilişkili belirtilerle seyreden heterojen bir psikomotor sendrom olup, tarihsel olarak en çok şizofreniyle birlikte tanımlanmıştır. Bu çalışmada, şizofreni tanılı yatan hastalarda katatonik belirti sıklığının saptanması ve bu belirtilerin depresyon, klinik özellikler ve tedavi değişkenleriyle ilişkilerinin incelenmesi amaçlanmıştır. GEREÇ VE YÖNTEM: Çalışmamıza DSM-5 kriterlerine göre şizofreni tanısı alarak yatarak tedavi gören 170 hasta dahil edildi. Katılımcılara sosyodemografik veri formu, Pozitif ve Negatif Sendrom Ölçeği (PANSS), Calgary Şizofrenide Depresyon Ölçeği (CDSS), Global Değerlendirme Ölçeği (GAF), Klinik Global İzlenim Ölçeği (CGI) uygulanmıştır. Katatonik belirtiler, DSM-5 katatoni tanı ölçütleri, Bush–Francis Katatoni Derecelendirme Ölçeği (BFCRS) ve Kanner Ölçeği ile değerlendirilmiştir. Değerlendirmeler hastaneye yatışın ilk 24 saatinde yapılmış, PANSS ölçeği taburculuk döneminde tekrar uygulanmıştır. BULGULAR: Çalışmaya dâhil edilen 170 hastanın 19'una (%11,1) DSM-5, BFCRS veya Kanner Ölçeği'ne göre katatoni tanısı konulmuştur. Tanı kriterlerini karşılamayan ancak katatonik belirti gösteren 18 hasta ile birlikte katatonik belirti sıklığı %21,8 olarak bulunmuştur. En sık gözlenen belirtiler; hareketsizlik/stupor, taşkınlık, negativizm, mutizm, içe kapanma ve göz sabitlemedir. Katatonisi olan hastaların PANSS-Pozitif (p=0,002), PANSS-Genel (p=0,002), PANSS-Toplam (p=0,000) ve CDSS toplam yatış skorları (p=0,005) katatonisi olmayanlara göre anlamlı düzeyde daha yüksekti. Katatonisi olan hastalarda geçmiş katatoni öyküsü ve son yatış süresi anlamlı düzeyde daha yüksekti (p=0,000). Ayrıca bu grupta EKT, olanzapin ve benzodiazepin kullanımı, kullanım süresi ve toplam dozu anlamlı olarak daha fazlaydı. SONUÇ: Şizofreni tanılı hastalarda katatonik belirtiler sık görülmektedir. Bu çalışma katatoninin hastalığın klinik özellikleri ve hastanede yatış süreçleri ile ilişkili olduğunu göstermektedir. Katatoni, depresif semptomlar, pozitif ve genel psikopatoloji skorları, uzamış yatış süresi, EKT ve benzodiazepin kullanımı ile ilişkilidir. Şizofreni tedavisinde katatonik belirtileri değerlendirirken depresyonun eşlik edebileceği ve geçmiş katatonik belirtilere dikkat edilmelidir.