Alzheimer hastalarında talamusun, nükleus kaudatusun ve putamenin metabolik aktivitesinin 18F-FDG PET/BT görüntüleme ile değerlendirilmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: PELİN ŞAHİN OĞUZ
Danışman: Alper Özgür KARAÇALIOĞLU
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Çalışmamızda, Alzheimer demansında (AD) saptanan kortikal hipometabolizmaya, subkortikal yapıların metabolizmasında azalmanın eşlik edip etmediğini ve bu azalmanın, ulaşılabilirliği kolay olan 18F-FDG PET/BT ile saptanabilir olup olmadığını araştırmayı amaçladık. Gereç ve Yöntem: Kasım 2016-Mart 2023 tarihleri arasında kliniğimizde Beyin 18F-FDG PET/BT çekimi yapılan hastalar retrospektif incelendi. Kontrol grubu hastalarını, kortikal FDG dağılımı normal sınırlarda saptanan, AD ve diğer nörodejeneratif hastalık tablolarının klinikçe dışlandığı hastalar oluşturmaktaydı. Alzheimer hastalığı (AH) grubunu ise; muhtemel AD tanısı ile takibe alınıp demansa yönelik farmakoterapi başlanan ve PET görüntülemede kortikal hipometabolizma izlenen hastalar oluşturmaktaydı. PET/BT görüntüleri değerlendirme için suboptimal olan, diğer demans ve nörodejeneratif hastalıklar, hareket bozuklukları, MSS ilişkili enfeksiyon/hormonal/metabolik/nutrisyonel/toksik bozukluk tanıları alan, beyin primer tümörleri veya metastazı olan hastalar çalışmadan dışlandı. AH grup klinik evrelerine göre "Hafif, Orta ve Şiddetli" olarak üç subgrupta incelendi. İki nükleer tıp hekimi tarafından FDG PET/BT görüntülerinde kortikal yapıların, CortexID Suite 2.1, GE Healthcare programı ile vizüel değerlendirilmesi ve semikantitatif analizleri yapıldı. SUVrk ve Z skorları kaydedildi. Referans bölge olarak pons seçildi. Z skoru kesme değeri "-2" kabul edildi. Subkortikal yapıların değerlendirilmesinde voksel bazlı analize olanak sağlayan yazılım Local Feature Extraction (LIFEx) v.7.3.0 programı kullanıldı. Atenüasyon düzeltmeli PET/BT görüntülerinden, manuel olarak BT eşliğinde çizimler yapılarak ile VOI'ler elde edildi. Ponsa ve her bir talamusa, nükleus kaudatusa ve putamene ilgi alanları çizilerek voksel bazlı görüntü analizi yapıldı. İncelenen subkortikal yapıların SUV değerleri, referans bölge olan ponsun SUV değerine oranlanarak SUVr1 ve SUVr2 değerleri kaydedildi. Bulgular: Çalışmamızda kontrol grubu 77(%48,7) ve AH grubu 81(%51,3) vakadan oluşuyordu. AH subgruplarında; 16(%19,8) hasta hafif, 32(%39,5) hasta orta ve 33(%40,7) hasta şiddetli evredeydi. AH grubu ağırlıkla 47(%58) kadınlardan; kontrol grubu ise çoğunlukla 46(%59,7) erkeklerden oluşuyordu. Vakaların genelinde yaş dağılımı 63(35-89) iken AH grubunda 65(46-89) ve kontrol grubunda 64(36-86) idi. AH grupta yaş ortalaması kontrol grubundan yüksekti ancak gruplar arasındaki fark istatistiksel olarak anlamlı değildi (p=0,102). Kontrol grubunun MMSE median değeri 25(20-30) iken, AH grubunda 14(3-26) idi. AH grubunda, "- 2"den düşük Z skorlarının posterior singulat, prekuneus, parietal inferior, temporal medial, temporal lateral ve prefrontal lateral alanlarda olduğu saptandı (p<0,001). Sensorimotor, anterior singulat, primer vizüel korteks, oksipital lateral alan ve serebellumun Z skorları "-2"den büyüktü ve literatürle uyumlu olarak metabolizma nispeten korunmuştu (p<0,001). SUVr1 ve SUVr2 değerleri talamus, nükleus kaudatus ve putamen için AH grubunda anlamlı düşük bulundu (p<0,001). AH subgruplarında SUVr1 değerleri karşılaştırıldığında; orta ve şiddetli grupta, hafife göre istatistiksel olarak anlamlı düşük bilateral talamik metabolizma saptandı (p<0,001). Buna göre, AH'nin klinik şiddeti ile talamusun glikoz metabolizmasında azalma korele gibi görünmektedir. AH'nin kontrol grubundan ayrımında; SUVr1 ve SUVr2 değerleri karşılaştırıldığında; bilateral talamus, nükleus kaudatus ve putamen için anlamlı farklılık saptandı ve kesme değerleri ROC analizi ile elde edildi. SUVr1 ve SUVr2 oranları için kesme değerleri sırasıyla: sağ talamus için 1,44 ve1.47; sol talamus için 1,35 ve 1,45; sağ nükleus kaudatus için 1,4 ve 1.45; sol nükleus kaudatus için 1,4 ve 1,54; sağ putamen için 1,5 ve 1.69; sol putamen için 1,5 ve 1,77 olarak elde edildi (p<0,001). Sonuç: Sonuç olarak, çalışmamız AD'de kortikal hipometabolizmanın yanı sıra talamus, nükleus kaudatus ve putamen metabolizmasının da nörodejeneratif süreçten etkilendiğini göstermektedir. Ayrıca, AD'de hastalık ilerledikçe talamik glukoz metabolizmasının azaldığını saptadık. AD'de subkortikal yapıların değerlendirilmesi, nöropsikiyatrik işlev bozukluğunun daha iyi anlaşılmasını sağlayarak, heterojen klinik prezentasyonların anlamlandırılmasını, gelecekteki hastalık modifiye edici modalitelere yönelik hedefleri ve belki de bunlara yanıtı ölçmenin yollarını sağlayabilecek önemli potansiyellere sahiptir.