Aile hekimliği polikliniğine başvuran hastaların göz sağlığı okuryazarlığının değerlendirilmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, ANKARA ŞEHİR SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: VOLKAN KANDEMİR
Danışman: Fahrettin AKAY
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Aile hekimliği polikliniğine başvuran 18 yaş ve üzeri hastalarda göz sağlığı okuryazarlığının değerlendirilmesi amaçlanmaktadır. Hastalarda göz hastalıklarının gelişmesinin önüne geçilmesine ve hastalarda eğer göz hastalığı varsa ilerlemesinin önlenmesine ve yaşam kalitesinin artırılmasına katkı sunulması beklenmektedir. Gereç ve Yöntem: Araştırmamız gözlemsel, kesitsel tipte bir araştırmadır. Çalışmaya katılmayı kabul eden 251 kişi çalışmaya dahil edilmiştir. Çalışmada kullanılan anket, göz sağlığı okuryazarlığı ölçeği ile hastaların sosyodemografik özelliklerini, kronik hastalıklarını içermektedir. Göz sağlığı okuryazarlığı ölçeği; rutin göz muayenesi, göz taraması, yaygın görülen bulaşıcı göz hastalıkları, sık görülen ve önlenebilir körlük nedenleri içinde bulunan katarakt, diyabetik retinopati, glokom, yaşa bağlı makula hastalıkları gibi hastalıklar hakkında hastaların sağlık okuryazarlığını ölçmektedir. Verilerin analizi SPSS 23.0 (Statistical Package For Social Sciences for Windows v.23,0, SPSS Inc. Chicago, IL) programı ile yapıldı. Bulgular: Çalışmaya dahil edilen 251 hastanın 131 (%52,2)'i kadın, 120 (%47,8)'si erkekti. Hastaların yaş ortalaması 38,06±11,88 idi. Hastaların 150 (%59,8)'si yükseköğrenim, 67 (%26,7)'si lise ve 37 (%13,5)'si ortaokul mezunuydu. Meslek gruplarına göre değerlendirildiklerinde en çok 129 (%51,4) ile memurlar daha sonra sırasıyla işçiler (%23,5) ve serbest mesleğe sahip olanların (%2,8) bulunduğu görüldü. 46 (%18,3) katılımcı ise herhangi bir işte çalışmamaktaydı ve katılımcıların 10 (%4)'u emekliydi. Çalışmamıza katılanların 56 (%22,3)'sı en az bir kronik hastalığa sahipti. 14 (%5,6) katılımcının hipertansiyonu, 13 (%5,2) katılımcının diyabetes mellitusu, 9 (%3,6) katılımcının astımı ve 4 (%1,6) katılımcının KOAH'ı bulunmaktaydı. Çalışmamızda göz sağlığı okuryazarlığı düzeyi değerlendirildiğinde "Göz Sağlığı Okuryazarlığı Ölçeği" genel ölçek ortalama puanı 2,51±0,76 olarak bulundu. Genel ölçek yeterlilik düzeyine göre kadınların 77 (%51)'si, erkeklerin 74 (%49)'ü, yükseköğrenim mezunlarının 96 (%63,6)'sı, lise mezunlarının 38 (%25,2)'si, ortaokul mezunlarının 17 (%11,3)'si, yeterli bilgi düzeyine sahipti. Kontrol ölçeği ortalaması 2,48±0,84, önleyici ölçeği ortalaması 2,28±0,95, komplikasyon ölçeği ortalaması 2,78±0,88 olarak tespit edildi. Yapılan post-hoc analizlerde lise ve yükseköğrenim mezunlarının önleyici ve genel ölçek ortalama puan ortancası, ortaokul mezunlarına göre anlamlı olarak yüksekti (p=0,021; p=0,036). Yine yapılan post-hoc analizlerde yükseköğrenim mezunlarının önleyici ve genel ölçek yanıt ortalaması ortancası, ortaokul ve lise mezunlarına göre anlamlı olarak yüksekti (p=0,013; p=0,037). Genel ölçek ve alt ölçek sonuçları cinsiyet, kronik hastalık ve medeni durum açısından değerlendirildiğinde anlamlı farklılık görülmedi (p>0,05). Katılımcıların diyabetik retinopati, kırmızı göz hastalıkları, katarakt, kontakt lens kullanımı farkındalıkları daha yüksekken, glokom hastalığı konusunda farkındalık oldukça düşüktü. Sonuç: Çalışmamız da göz sağlığı okuryazarlığı genel ölçek puan ortalaması 2,51 olarak saptanmıştır. Bu her ne kadar yeterli düzeyde görünse bile alt ölçeklere bakıldığında kontrol ve önleyici ölçeklerde yetersiz olduğu ortaya çıkmaktadır. Komplikasyon ölçeğinde yeterliliğin daha yüksek olmasından da anlaşılacağı gibi genelde göz uzmanına başvurunun hastalıklar ortaya çıktıktan sonra yapıldığı sonucuna varılabilir. Sosyodemografik özelliklerden sadece eğitim seviyesiyle göz sağlığı okuryazarlığı arasında anlamlı bir ilişki vardı. Eğitim arttıkça göz sağlığı okuryazarlığının da arttığı görüldü. Göz sağlığı okuryazarlığının arttırılması ise önlenebilir kronik göz hastalıklarının erken teşhisi için önemlidir. Bu durum görme kayıplarının önlenmesine, görme bozukluklarının erken teşhis edilmesine ve hastaların yaşam kalitesinin artırılmasına katkı sağlayacaktır. Aile hekimlerinin, hastalarına koruyucu sağlık hizmeti sunarken, hastalarını göz sağlığı okuryazarlığına yönelik bilgilendirmesi, hastaların güçlendirilmesi ve daha sağlıklı olmaları adına önemlidir. Anahtar Kelimeler: Göz sağlığı, göz sağlığı okuryazarlığı, aile hekimliği