Meme kanserli hastalarda orem'in öz bakım eksikliği kuramı'na temellendirilmiş eğitimin kemoterapi yan etkilerinin yönetimine ve öz bakım davranışlarına etkisinin incelenmesi

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, HAMİDİYE SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, HEMŞİRELİK ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2024

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: DİLEK URTEKİN

Danışman: Semiha AKIN EROĞLU

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Amaç: Bu araştırma meme kanserli hastalarda Orem'in Öz Bakım Eksikliği Kuramına temellendirilmiş eğitimin kemoterapi yan etkilerinin yönetimine ve öz bakım davranışlarına etkisinin incelenmesi amacıyla randomize kontrollü, ön test-son test tasarımlı, deneysel olarak gerçekleştirildi. Gereç ve Yöntem: Araştırma örneklemini bir üniversite hastanesinde siklofosfamid-epirubisin veya siklofosfamid-adriamisin protokolü alan, 18 ile 65 yaş arasında 62 meme kanseri hastası (girişim 31, kontrol 31) oluşturdu. Veriler Nightingale Semptom Değerlendirme Ölçeği (N-SDÖ) ve Öz Bakım Davranışları Formu ile toplandı. Girişim grubuna Orem'in Öz Bakım Eksikliği Kuramına temellendirilmiş kemoterapi yan etkilerine yönelik eğitim verildi ve dört kemoterapi kürü boyunca izlendi. Bulgular: Girişim grubu yaş ortalaması 47,35 ± 8,46 yıldır, %25,8'i ilkokul mezunudur. Girişim ve kontrol grupları kişisel özellikler açısından homojen dağılım göstermiştir (p > 0,05). Girişim grubunda ön teste göre ara izlemler ve son testte N-SDÖ ölçek puanlarındaki olumsuz etkilenme kontrol grubuna göre daha düşük saptandı (p < 0,05) (Psikolojik iyilik hali hariç). Kemoterapi yan etkileri ile baş etmek için ön teste göre en fazla değişim gösteren öz bakım davranışları; "Saç boyası, sprey, jöle ve saç boyaları kullanmam", "Ev işi yaparken koruyucu eldiven kullanırım", "Sabahları idrarımı yaptıktan sonra tartılırım" ve "Kan değerlerimin düşük olduğu dönemde ziyaretçi kabul etmem" ifadeleri olmuştur. Sonuç: Orem'in Öz Bakım Eksikliği Kuramına temellendirilmiş eğitimin meme kanserli hastalarda kemoterapi yan etkilerinin yönetimine ve öz bakım davranışlarına olumlu etkisi olduğu gösterilmiştir. Kemoterapi yan etkilerinin değerlendirilmesi, gereksinimlerin belirlenmesi ve gereksinimlere yönelik eğitim planlanması önerilir.