Yoğun bakım ünitelerinde takip edilen gram-negatif bakterilerin neden olduğu kan dolaşımı enfeksiyonları: Epidemiyolojik, klinik ve mikrobiyolojik özellikleri
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, KAYSERİ ŞEHİR SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, ENFEKSİYON HASTALIKLARI VE KLİNİK MİKROBİYOLOJİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: AZADE KANAT
Danışman: İlhami ÇELİK
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Giriş ve Amaç: Gram-negatif bakterilerin (GNB) neden olduğu kan dolaşımı enfeksiyonlarının morbidite ve mortalite oranları yüksektir ve dünya çapında yaygınlığı daha da artmaktadır. Mevcut çalışmada hastanemiz yoğun bakım ünitelerinde GNB'in neden olduğu kan dolaşımı enfeksiyonlarının epidemiyolojisini, klinik ve mikrobiyolojik özelliklerini tanımlamak amaçlanmıştır. İkincil amaç olarak da bu enfeksiyonlara bağlı mortalite oranları ile ilişkili risk faktörlerini ve antimikrobiyal direncin boyutlarının belirlenmesi, uygun antimikrobiyal ilaç kullanımın teşvik edilmesini, ilaca dirençli enfeksiyonların tedavisinde ve mikrobiyal salgınların önlenmesine yönelik hangi önlemlerin alınması gerektiğine yönelik yol gösterici veriler sunmak olacaktır. Gereç ve Yöntem: Tek merkezli, retrospektif gözlemsel kohort çalışması olarak yapılmıştır. 1 Mayıs 2024–31 Aralık 2024 tarihleri arasındaki 8 ayı kapsayan dönemde, hastanemiz yoğun bakım ünitelerinde takip edilip Enfeksiyon Hastalıkları uzmanları tarafından değerlendirilen, kan dolaşımı enfeksiyonu tanısı alan hastalar çalışmaya alınmıştır. Polimikrobiyal üremesi olmayan, 18 yaş ve üzeri 354 hasta çalışmaya dahil edilmiştir. Hastaların cinsiyet, yaş, tanı, muayene sonuçları, vital bulgular ve izlem kayıtları, APACHE II, qSOFA skorları, Glasgow koma skala değerleri, mekanik ventilasyon, kateter, hemofiltrasyon, reçete edilen ilaçlar, kullanılan vazopressörler, YBÜ'de kalış süreleri, antibiyotik tüketimi ve prognoz gibi verileri hastane bilgi yönetim sisteminden (HBYS) alınmıştır. Örneklerden izole edilen mikroorganizmalar, antimikrobiyal duyarlılık sonuçları Laboratuvar bilgi yönetim sisteminden (LBYS) alınmıştır. Kan kültürlerinde etken olarak kabul edilen gram negatif bakteri üremesi olan hastalar epidemiyolojik, klinik özellikleri ve mikrobiyolojik özellikler açısından incelenmiştir. Hastaların takiplerinde klinik ve mikrobiyolojik yanıtları, hastane yatış sonlanımı, taburcu olan hastaların taburculuk sonrası 30 günlük mortalite oranları ve hastane yatış süreleri hesaplanmıştır. Bulgular: Çalışmaya 354 olgu dahil edildi. Hastaların 204'ü (%57.6) erkek, 150'si (%42.4) kadın idi. Yaş aralığı 18-98 yıl arasında olup, yaş ortalaması 66.8±17.3 yıl idi. Hastalarda yatış süresi içerisinde total mortalite %68.6 (n:243) iken, 30 günlük mortalite vakaların %72.03'ünde (n:255) gözlendi. En sık saptanan etkenler sırasıyla %38'inde (n:134) Klebsiella pneumoniae, %23'ünde (n:83) Acinetobacter spp. %21'inde (n:74) Escherichia coli idi. Diğer etkenler sıklık sırasına göre, Pseudomonas spp. %8.4 (n:30), Enterobacter spp. %2.5 (n:9), Proteus spp. %2.2 (n:8), Stenotrophomonas maltophilia %0.2 (n:1) şeklinde idi. Patojenlerin en sık edinim yolu (%71.5) hastane kaynaklıydı ve en sık görülen bakteremi kaynağı akciğer enfeksiyonları idi. Etkenden bağımsız olarak değerlendirilen antimikrobiyal direnç oranları siprofloksasinde %73.6, piperasilin tazobaktamda %70.7, meropenemde %61.2, TMP/SMX'de %59.9, aminoglikozidlerde %48.7, kolistinde %35.7 ve seftazidim-avibaktamda %15.7 idi. Yatış süresi boyunca gelişen mortalite ve sonraki 30 gün içerisindeki toplam mortaliteye etki edebilecek her bir faktöre ilişkin yapılan tek değişkenli regresyon analizinde yaş (HR:1.02 GA:1.01-1.03, p<0.001) APACHE-II skoru ( Hazard ratio (HR):1.03 Güven aralığı (GA):1.02-1.05, p<0.001), Charlson Komorbidite İndeksi (HR:1.14 GA:1.09-1.19, p<0.001), Pitt bakteremi skoru (HR:1.09 GA:1.05-1.13, p<0.001), sepsis (HR:1.45 GA:1.11-1.87, p=0.006), septik şok (HR: 1.51 GA:1.16-1.99, p=0.002, malignite (HR:1.32 GA:1.05-1.75, p=0.046), SVK (HR: 3.58 GA:1.33-9.63, p=0.012), entübasyon (HR:1.40 GA:1.08-1.80, p=0.011) ve son 3 ay içerisinde antibiyotik kullanım öyküsü varlığı (HR:1.57 GA:1.23-2.02, p<0.001) bağımsız olarak 30 günlük mortalite ile ilişkili bulundu. Çok değişkenli cox-regresyon analizde ise Charlson Komorbidite İndeksi (HR:1.08 GA:1.01-1.15, p=0.024), Pitt bakteremi skoru (HR:1.07 GA:1.01-1.13, p=0.023) ve son 3 ay içerisinde antibiyotik kullanım öyküsü varlığının (HR:1.47 GA:1.12-1.93, p=0.006) mortalite ile bağımsız ilişkisi olduğu gözlendi. Sonuç: Yoğun bakım ünitelerinde (YBÜ) Gram-negatif bakteri (GNB) kan dolaşımı enfeksiyonları, oldukça yüksek mortalite oranları ile seyreden ciddi bir klinik durumdur. Bu çalışma, GNB kan dolaşımı enfeksiyonu olan kritik hastalarda, altta yatan komorbidite yükünün (Charlson Komorbidite İndeksi), enfeksiyonun akut ciddiyetinin (Pitt bakteremi skoru) ve yakın zamanda antibiyotik kullanım öyküsünün mortalite için bağımsız ve önemli risk faktörleri olduğunu ortaya koymuştur. Özellikle Klebsiella pneumonia ve Acinetobacter spp. patojenlerinde gözlenen yüksek antimikrobiyal direnç oranları ve yaygın ilaç direnci (XDR) varlığı, tedavi seçeneklerini önemli ölçüde kısıtlamaktadır. Bu bulgular ışığında, YBÜ'lerde GNB bakteremi yönetimi için antimikrobiyal sürveyans programlarının güçlendirilmesi, enfeksiyon kontrol önlemlerinin titizlikle uygulanması ve risk altındaki hastaların erken tanınıp uygun şekilde yönetilmesi kritik öneme sahiptir.