COVID-19 geçiren bireylerde nöropsikolojik belirtiler ile klinik belirtiler arasındaki ilişkinin araştırılması
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, ANKARA DIŞKAPI YILDIRIM BEYAZIT SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: NEŞE BAYRAMOĞLU
Danışman: Cenk AYPAK
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Bu çalışmada COVID-19 geçiren hastalarda değerlendirilmesi gereken başlıca alanlardan biri olan öznel bellek yakınmaları, geçirilen hastalığın şiddeti, komorbidite indeksi ve anksiyete-depresyon belirtilerinin şiddeti ile birlikte incelenmesi ve aralarındaki ilişkilerin ortaya konması amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Prospektif ve kesitsel araştırmamıza 10.02.2021 ile 30.11.2021 tarihleri arasında Ankara Etimesgut 2 no'lu Aile Sağlığı Merkezine ve Pursaklar Merkez Aile Sağlığı Merkezine kayıtlı COVID-19 hastalığı geçiren ve hastalığından üzerinden en az 1 ay geçmiş, henüz COVID-19 aşısı yapılmamış hastalar dâhil edildi. Toplam 900 COVID-19 enfeksiyonu geçiren hastadan çalışmaya katılmayı gönüllü olarak kabul eden ve dâhil olma ölçütlerini karşılayan 300 kişi çalışmaya alındı. Ancak 36 hasta anketi eksik doldurduğu veya teslim etmediği veya tek başına doldurabilecek yetisi olmadığı için çalışmadan çıkarıldı, kalan 264 hasta dâhil edildi. Kullanılan veri toplama araçları sosyodemografik veri formu, Depresyon Anksiyete Ölçeği (DASS-21) Kısa Formu, Olayların Etkisi Ölçeği (OEÖ), Öznel Bellek Yakınmaları Anketi (ÖBYA) ve Charlson Komorbidite İndeksidir (CKİ). Bulgular: Hastaların yaş ortalaması 41,63 ± 14,08 yıl, 175'i kadın, 89'u erkekti. Boy ortalaması 165,21± 9,37 cm; kilo ortalaması 74,44 ± 16,14 kg ve BKİ ortalaması çoğunlukta normal (%37,9) aralıkta idi. DASS-21 ölçeği verilerine göre katılımcılar arasında depresyon belirtileri düzeyi normal olan bireylerin oranı %52,3; çok ileri olanların oranı %4,9; anksiyete belirtileri düzeyi normal olanların oranı %42,8; çok ileri olanların oranı %14,8; stres düzeyi normal olanların oranı %74,2; çok ileri olanların oranı %1,5 olarak belirlendi. Depresyon düzeyi genel ortalaması 5,06 ± 4,31, anksiyete düzeyi genel ortalaması 4,86 ± 3,80 ve stres düzeyi genel ortalaması 4,98 ± 4,15 olduğu tespit edildi. COVID-19 geçiren kadınlarda, kronik hastalığı olan bireylerde, hastalık sonrası unutkanlık sorunu yaşayanlarda, tekrar enfeksiyon geçirme endişesi yaşayanlarda depresyon, anksiyete ve stres düzeyleri yüksek; obez bireylerde de depresyon ve anksiyete düzeyleri yüksek bulundu. Nöropsikolojik semptomların ve diğer klinik belirtilerin şiddeti ile depresyon, anksiyete ve stres belirti düzeyleri arasında anlamlı ilişkiler tespit edildi (p<0,05). OEÖ alt ölçeklerinden yeniden yaşama puan ortalaması 12,24 ± 7,55, kaçınma puan ortalaması 13,42 ± 6,63 ve aşırı uyarılma puan ortalaması 8,01 ± 5,38 olarak belirlendi. Toplam OEÖ puan ortalaması ise 33,67±17,31 idi. OEÖ puanları kadınlarda, obez bireylerde, psikiyatrik tanısı olanlarda, kronik hastalığı olanlarda, hastalık sonrası unutkanlık sorunu yaşayanlarda, tedavi/karantina sürecinde ruhsal yakınmaları olanlarda, tekrar enfeksiyonu geçirmekle ilgili endişesi olanlarda yüksek bulundu (p<0,05). ÖBYA alt ölçeklerinden genel bellek puan ortalaması 1,50 ± 1,46, günlük bellek puan ortalaması 2,25 ± 2,46 ve toplam ÖBYA puan ortalaması 3,75 ± 3,60 olarak belirlendi. ÖBYA puanları kadınlarda, obez bireylerde, nöropsikolojik semptomları olan bireylerde, hastalık sonrası unutkanlık sorunu yaşayanlarda, tedavi/karantina sürecinde ruhsal yakınmaları olanlarda öznel bellek yakınmalarının fazla olduğu tespit edildi (p<0,05). Son olarak depresyon, anksiyete ve stres ile OEÖ ve ÖBYA arasında pozitif ilişkiler; sadece stres, OEÖ ve ÖBYA ile CKİ arasında pozitif ilişkiler ve OEÖ ile ÖBYA arasında da pozitif ilişkiler bulundu (p<0,05). Regresyon modelleri nöropsikolojik semptomların şiddetinin, diğer klinik semptomların şiddetinin ve OEÖ puanın; DASS-21 puanını pozitif etkileyen faktörler olduğunu belirledi (p<0,05). DASS-21 puanı değişiminin %46,3'ü nöropsikolojik semptomların şiddeti, diğer klinik semptomların şiddeti ve OEÖ puanı tarafından açıklanmaktadır. Nöropsikolojik semptomların şiddetinin, DASS-21 puanın; ÖBYA puanını pozitif etkileyen faktörler olduğu belirlendi (p<0,05). ÖBYA puanı değişiminin %23,7'si yaş, nöropsikolojik semptomların şiddeti, DASS-21 puanı tarafından açıklanmaktadır. Cinsiyetin, nöropsikolojik semptomların şiddetinin ve CKİ skoru; OEÖ puanını pozitif etkileyen faktörler olduğu belirlendi (p<0,05). OEÖ puanı değişiminin %15,6'sı kadın cinsiyeti, nöropsikolojik semptomların şiddeti, CKİ skoru tarafından açıklanmaktadır. Sonuç: COVID-19 hastalarında geniş bir yelpazede şiddetli nöropsikiyatrik semptomlar ortaya çıkabilir ve bu semptomların birçoğu, sosyodemografik ve klinik verilerle ilişkilidir. COVID-19 geçirmiş hastaların kapsamlı ruh sağlığı hizmetlerine ve psikolojik kriz müdahalesine ihtiyacı olduğu aşikârdır. Ayrıca COVID-19'dan kurtulanların nekahat dönemlerinde psikiyatrik semptomların periyodik olarak izlenmesi ve gerektiğinde psikososyal destek ve psikiyatrik konsültasyon sağlanması da önemlidir. Anahtar Kelimeler: COVID-19, Depresyon Anksiyete Ölçeği Kısa Formu, Olayların Etkisi Ölçeği, Öznel Bellek Yakınmaları Anketi, Charlson Komorbidite İndeksidir