ÇOCUK VE ADOLESAN OBEZ OLGULARDA EŞLİK EDEN KOMORBİDİTELERİN DEĞERLENDİRİLMESİ, NON-ALKOLİK STEATOHEPATİT İLE ORAL GLUKOZ TOLERANS TESTİ (OGTT) YANITLARININ VE ETKİLİ FAKTÖRLERİN BELİRLENMESİ
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, ANKARA DR. SAMİ ULUS KADIN DOĞUM ÇOCUK SAĞLIĞI VE HASTALIKLARI SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, ÇOCUK ENDOKRİNOLOJİSİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: HAVANA TAŞ
Danışman: Semra ÇETİNKAYA
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Giriş ve Amaç: Obezite çocukluk çağında sıklığı giderek artan bir sağlık problemidir. Obezite ve beraberinde meydana gelen insülin direnci; bozulmuş glukoz toleransı, Tip 2 diyabetes mellitus (DM), dislipidemi, hipertansiyon (HT) , non-alkolik yağlı karaciğer hastalığı (NAYKH) gelişimi için en önemli risk faktörüdür. Çalışmamızda; obezite nedeniyle komorbidite değerlendirmesi yapılmak üzere hastaneye yatırılan çocuk ve adolesan olgularda eşlik eden obezite komorbiditelerini ve sıklıklarını değerlendirmek, eşlik eden NAYKH/non-alkolik steatohepatit varlığına göre oral glukoz tolerans testi (OGTT) yanıtlarını değerlendirmek, NAYKH/non-alkolik steatohepatit varlığına göre OGTT yanıtları için risk faktörlerini belirlemek, gereksiz OGTT uygulaması açısından verilerin ilişkisini değerlendirmeyi amaçladık. Gereç ve Yöntem: Çalışmamız; Sağlık Bilimleri Üniversitesi Dr. Sami Ulus Kadın Doğum, Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastanesi Çocuk Endokrinoloji Kliniği'ne, 1 Ocak 2015-1 Ocak 2020 tarihleri arasında obezite komorbiditelerini değerlendirmek amacıyla yatırılarak komorbidite taraması yapılan, 2-18 yaş arasındaki çocuk ve adolesan olguların dahil edildiği retrospektif bir araştırma olarak planlandı. Ek hastalığı veya sendromik obezitesi olan, eksik verileri olan olgular çalışma dışında bırakıldı. Tüm olguların yaşları, cinsiyetleri, demografik özellikleri; vücut ağırlıkları, boyları ve vücut kitle indeksi (VKİ) değerleri ve standart deviasyon skorları (SDS), sistolik ve diyastolik tansiyon ölçümleri, akantozis nigrikans varlığı, puberte evrelemeleri, laboratuvar verileri [açlık kan şekeri, açlık insülini, glikozillenmiş hemoglobin (HbA1c), açlık lipid profili, tiroit stimülan hormon (TSH), serbest tiroksin (sT4), adrenokortikotropik hormon (ACTH), kortizol ve 120 dakikalık OGTT sonuçları] ve insülin direnci homeostatik model değerlendirmesi (Homeostatic Model Assessment of Insulin Resistance, HOMA-IR) değerleri elektronik dosya bilgilerinden elde edildi. 24 saatlik tansiyon monitorizasyon ile elde edilen HT durumları ve ultrasonografik (USG) olarak değerlendirilen NAYKH evreleri kaydedildi. Bulgular: Çalışmaya ortalama yaşları 142,9±39,7 ay olan, %61'i kız (n=130), 213 olgu dahil edildi. Tüm olguların ortalama VKİ-SDS değeri 2,9±0,8 (1,6-6,2) idi. Kız olguların ortalama VKİ-SDS değerleri erkek olgulardan istatistiksel olarak anlamlı yüksekti (p=0,006). Çalışmaya alınan tüm olguların %62,9'unda (n=134), kız olguların %63,4'ünde (n=85), erkek olguların %36,6'sında (n=49) akantozis nigrikans mevcut idi. Pubertal kız olgular çalışma grubunda daha fazla idi. Benzer şekilde puberte evresi 1'den 5'e artarken, kız olguların yüzdesi artmakta, erkek olguların azalmakta idi. Erkek olguların ortalama açlık glukoz, ortalama Alanin aminotrasferaz (ALT) ve Aspartat aminotransferaz (AST) değerleri kız olgulara göre istatiksel anlamlı yüksekti (sırasıyla p=0,046, <0,001, <0,001). NAYKH; tüm olguların %82,6'sında (n=176), kız olguların %58,5'inde (n=103), erkek olguların %41,5'inde (n=73) mevcuttu. NAYKH yağlanma evreleri dağılımına bakıldığında; tüm olguların %35,2'si (n=62) Evre 1, %40,3'ü (n=71) Evre 2, %24,4'ü (n=43) Evre 3 idi. Tüm olguların; %18,8'inde (n=40) bozulmuş açlık glukozu (BAG), OGTT'de %17,4'ünde (n=37) bozulmuş glukoz toleransı (BGT), %4,2'sinde (n=9) Tip 2 DM saptandı. BAG, BGT ve Tip 2 DM durumları; erkek ve kız olgularda benzerdi (sırasıyla p=0,833, p=0,599, p=0,739). NAYKH olan olgularda, ortalama VA-SDS ve VKİ-SDS değerleri değerleri olmayanlardan istatiksel anlamlı yüksekti (sırasıyla p=0,003,p=0,004). Akantozis nigrikans varlığı, NAKYH olan grupta istatiksel olarak anlamlı fazla idi (p=0,048). NAYKH olan olguların %82,7'si (n=162) pubertal dönemde idi. Ortalama HbA1c değerleri NAYKH olan olgularda istatiksel olarak anlamlı yüksekti (p=0,031). Ortalama ALT ve AST değerleri, NAYKH olan grupta istatiksel anlamlılık düzeyinde yüksekti (p<0,001). HT, hiperlipidemi, hiperkolesterolemi, BAG, BGT, Tip 2 DM görülen ve görülmeyen gruplar arasında NAYKH durumu benzerdi. Ortalama VKİ-SDS'si; Evre 1 olgularda Evre 2 ve Evre 3'e göre VKİ-SDS anlamlı düzeyde düşüktü (p=0,007). Evre 3 olgularda; Evre 1 ve Evre 2 olgulara göre hipertansif olgular, olmayanlardan anlamlı olarak fazla bulundu (p=0,009). BAG; Evre 1 olan olguların %51,5'inde (n=17), Evre 2 olguların %18,2'inde (n=6), Evre 3 olguların %30,3'ünde (n=10) saptandı. BGT; Evre 1 olan olguların %34,4'ünde (n=11), Evre 2 olguların %40,6'sında (n=13), Evre 3 olguların %25,0'inde (n=8) mevcut idi. Tip 2 DM; Evre 1 olan olguların %28,6'sında (n=2), Evre 2 olan olguların %28,6'sında (n=2), Evre 3 olan olguların %42,9'unda (n=3) mevcut idi. NAYKH evresi ile; cinsiyet, yaş, HT varlığı, açlık glukoz, HbA1c, ALT, TSH değerleri ve BAG varlığı arasında anlamlı ilişki saptanmadı. NAYKH Evre 3; VKİ-SDS, HOMA-IR ile pozitif koreleydi. NAYKH Evre 3 olgularında; OGTT 0 ve 60. dakika glukoz değerleri anlamlı yüksek, 30 ve 120. dakika glukoz değerleri anlamlı düşük bulundu. OGTT bazal insülin değeri ile NAYKH Evre 3 arasında pozitif korelasyon saptandı. Sonuç: Çalışmamızda NAYKH olgularında ultrasonografik evreleme ile OGTT sonuçlarının öngörülemeyeceği, ancak Evre 3 NAYKH ile 0 ve 60. dakika glukoz değerleri ve bazal insülin arasında belirgin ilişki olduğu, obezite derecesi arttıkça NAYKH evresinin ve komorbidite oranlarının arttığını saptadık. NAYKH evresi ile kardiyometabolik riskler arası uzun dönem ilişkinin değerlendirmesi için ileri çalışmalara ihtiyaç vardır. Anahtar kelimeler: Obezite, insülin direnci, non-alkolik yağlı karaciğer hastalığı, bozulmuş glukoz toleransı, oral glukoz tolerans testi