15-18. yüzyıl Osmanlı mûsikî ve tıp eserlerinde mûsikînin tıpla ilişkisi

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, HAMİDİYE SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, TIP TARİHİ VE ETİK ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: MUZAFFER ÇOLAK

Danışman: Raşit GÜNDOĞDU

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Amaç: Tarih boyunca dinî ve mistik gelenekler mûsikî, manevî-derûnî tecrübenin hazmedilmesine eşlik eden "kutsal sır" gibi görmüştür. Bütünlüklü varoluşu telkin ettiği düşünerek müziği, bedenî ve psikolojik rahatsızlıkların giderilmesinde teşhis ve tedavi yöntemi olarak kullanmışlardır. Bu çalışma Osmanlı Dönemi'nde 15. ve 18. yüzyıllar arası seçilen tıp ve mûsikî eserlerinde, mûsikînin farklı disiplinlerle olan irtibatı üzerinden, tıpla ilişkisini ve mûsikî ile tedavinin hangi usul takip edilerek uygulandığını araştırmaktır. Gereç ve Yöntem: Mûsikî ve tıp eserlerinde geçen tedavinin hangi kavramlar üzerine inşa edildiği araştırıldı. 15.–18. yüzyıllar arasında telif edilmiş 13 eser incelendi. Farklı disiplinlere ait eserlerde de mûsikînin tesiri ve tedavi konusuna dair bilgiler yer almaktadır. Tezde incelenen eserler seçilirken eserin muhtevasının mûsikîyle tıp arasındaki ilişkiye hasredilmiş olması gözetildi. Bulgular: Antik çağdan itibaren insanın biyolojik, ahlakî ve psikolojik işlevlerini etkilediği kabul edilen hıltlar nazariyesinin, sağlık ve hastalık durumunu belirlemede önemli bir rol oynadığı ve insan fizyolojisiyle ilişkilendirildiği, klasik dönem tıp, astronomi ve edebiyat eserlerinde ortaya konulmaktadır. Mûsikî eserlerinde de bu hususa dair bilgilerin bulunduğu, mûsikî terminolojisinde yer alan şûbe-âvâze-makam kavramlarıyla dört sıvıya dayanan mizaç teorisi arasında ilişki kurulduğu tespit edilmiştir. Sonuç: Klasik tıpta müzikle tedavinin varlığına ve uygulamasına dair, tedavide mûsikînin hangi ilişkiler kurularak kullanıldığına ve ne gibi faydalar sağladığına dair bilgilere ulaşılmıştır. Yetkin hekim olmak için mûsikî bilmenin gerekliliği de eserlerde işlenmiştir. İrtibat kurulan konularla birlikte değerlendirildiğinde müziğin tedavide kullanımının genel bir kabul gördüğü ortaya çıkmıştır.