Romatolojik hastalıklarda kullanılan biyolojik ajan tedavisinin hastaların yaşam kalitesi üzerine etkisi ve tedaviye uyum
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, GÜLHANE TIP FAKÜLTESİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: TARIK ÖZDEMİR
Danışman: Ümit AYDOĞAN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Romatolojik hastalıklar, heterojen bir hastalık grubu olup toplumda yaygın olarak görülürler ve prevalansları yaklaşık %5 civarındadır. Bu hastalıklar, eklem tutulumu yanında ekstraartiküler tutulumla da kendini gösterebilir. Hastalığın seyrinin ciddi seyrettiği ve diğer ilaçlarla hastalığı kontrol altına alınamayan hastalarda biyolojik ajanlar kullanılabilir. Romatolojik hastalıklar, hastaların yaşam kalitelerini önemli derecede azaltabilen ve önemli morbiditelere neden olabilen kronik hastalıklardır. Bu hastalıkların tedavisi uzun süreli olduğu için hastalar tedaviye uyum sağlamakta sorun yaşayabilmektedir. Çalışmamızda, biyolojik ajan tedavisinin hastaların yaşam kalitesi üzerindeki etkisini ve hastaların tedaviye uyumunu incelemek amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: SBÜ Gülhane Eğitim ve Araştırma Hastanesi Romatoloji Kliniğine bağlı polikliniklerde biyolojik ajan başlanan ve çalışmaya katılmaya gönüllü 57 hasta üzerinde yapılmıştır. Katılımcılara tedavi öncesinde, bu çalışma için hazırlanan ve hastaların sosyodemografik özelliklerini, hastalıklarıyla ilişkili tıbbi öykülerini sorgulayan veri toplama formu uygulanmıştır. Ayrıca, hastaların tedaviye başlamadan önce ve tedavi başladıktan sonraki rutin kontrol muayenesinde yaşam kaliteleri ''Kısa Form-36 (SF-36) Yaşam Kalitesi Ölçeği'' ile tedaviye uyumları ise ''Morisky Green Levine Tedavi Uyum Ölçeği'' (MGLÖ) ile değerlendirilmiştir. Anketler yüz yüze görüşülerek uygulanmıştır ve veriler SPSS programıyla analiz edilmiştir. Bulgular: Çalışmamıza katılan hastaların yaş ortalaması 38,3±10,4'tür. Bu hastaların %45,6'sı (n=26) kadın, %45,6'sı (n=26) üniversite mezunu, %71,9'u (n=41) evli ve %35,1'i (n=20) düzenli egzersiz yapmaktadır. Hastaların %66,7'sinin (n=37) ise ankilozan spondilit tanısı vardır. Çalışmamızda hastaların %52,63'ünün (n=30) tedaviye uyumunun yüksek olduğu görülmüştür. Tedaviye uyumu etkileyen değişkenler incelendiğinde ek kronik hastalığa sahip olanların ilaç uyumunun daha yüksek olduğu tespit edilmiştir (p=0,043). Hastaların biyolojik ajan başlanmadan önce ve sonra SF-36 Yaşam Kalitesi Ölçeği ile yaşam kalitesi skorları değerlendirildiğinde ise biyolojik ajan kullanmanın yaşam kalitesi skorlarının hepsini anlamlı olarak artırdığı görülmüştür (tüm SF-36 skorları için p<0,001). İlaç uyumu ve biyolojik ajan kullanımı sonrasındaki yaşam kalitesi ölçeği parametrelerine ait skor değişimleri incelendiğinde ise yüksek ilaç uyumunun yaşam kalitesi parametrelerindeki skor değişimi ile ilişkili olduğu saptanmıştır (Fiziksel fonksiyon skoru için p=0,034, fiziksel rol güçlüğü skoru için p=0,015, emosyonel rol güçlüğü skoru için p=0,009, enerji skoru için p=0,034, ruhsal sağlık skoru için p=0,040, sosyal fonksiyon skoru için p=0,039, vücut ağrısı skoru için p=0,026, genel sağlık algısı skoru için p=0,027). Sonuç: Çalışmamızda, biyolojik ajan kullanan hastaların yaşam kalitelerinin yükseldiği ve ilaç uyumu iyi olan hastaların tedaviden en fazla fayda gördüğü tespit edilmiştir. Bireyler açısından kronik bir hastalığa sahip olmak ve uzun süreli ilaç kullanımı oldukça zor olabilir, ancak ilgili hekimlerin tedaviye uyumu düşük olan hastalarla iletişimlerini güçlü tutmaları, bu hastaların yaşam kalitelerinin yükselebilmesi için son derece önemlidir. Anahtar kelimeler: Romatolojik hastalıklar, yaşam kalitesi, tedavi, biyolojik ajanlar, ilaç uyumu