İlk trimester karaciğer fonksiyon testlerinin gestasyonel diyabetes mellitus gelişmesindeki prediktif değeri
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, ANKARA ŞEHİR SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, CERRAHİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SİNEM ÖNAL SOĞANCI
Danışman: Yüksel ONARAN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Bu çalışmada, gebeliğin ilk trimesterinde ölçülen karaciğer fonksiyon testleri ile gestasyonel diyabetes mellitus (GDM) gelişimi arasındaki ilişkinin ve bu testlerin GDM'yi öngörmedeki prediktif değerinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Prospektif bir gözlemsel kohort çalışması olan araştırmaya, 01.09.2024–01.09.2025 tarihleri arasında Ankara Bilkent Şehir Hastanesi Kadın Hastalıkları ve Doğum Hastanesi Doğum Salonu–Antenatal Kliniği'ne gebelik yaşı 6–12 hafta arasında olarak başvuran ve 24–28. gebelik haftaları arasında 75 g oral glukoz tolerans testi (OGTT) yapılan, obez olmayan ve majör ek risk faktörü olmayan 234 gebe dahil edilmiştir. İlk trimesterde maternal venöz kandan aspartat aminotransferaz (AST), alanin aminotransferaz (ALT), gama-glutamil transferaz (GGT), laktat dehidrogenaz (LDH), alkalen fosfataz (ALP), total bilirubin, direkt bilirubin, albumin ve total protein düzeyleri kaydedilmiştir; ALT/AST, direkt bilirubin/total bilirubin ve albumin/total protein oranları hesaplanmıştır. GDM tanısı, 75 g OGTT'de eşik değerlerden en az birinin pozitifliği ile konulmuş ve olgular GDM olan ve olmayan şeklinde sınıflandırılmıştır. Çalışmada yer alan sürekli değişkenlerin normal dağılıma uygunluğu grafiksel yöntemler ve Shapiro–Wilks testi ile değerlendirilmiştir. Tanımlayıcı istatistikler ortalama±standart sapma ve medyan (minimum–maksimum) değerleri ile sunulmuştur. GDM durumuna göre demografik/obstetrik değişkenler ve karaciğer parametrelerinin karşılaştırılmasında Mann–Whitney U testi kullanılmıştır. OGTT glukoz değerleri ile demografik/obstetrik değişkenler ve karaciğer parametreleri arasındaki ilişkiler, ayrıca karaciğer parametrelerinin kendi aralarındaki ve demografik/obstetrik değişkenlerle olan ilişkileri Spearman korelasyon katsayısı ile değerlendirilmiştir. Riskli grubu belirlemede etkili olabileceği öngörülen ALT, ALT/AST, GGT ve ALP için receiver operating characteristic (ROC) eğrileri oluşturularak eğri altında kalan alan (area under the curve, AUC), %95 güven aralıkları ve kesim noktaları belirlenmiştir. GDM ile ilişkili potansiyel risk faktörleri çok değişkenli lojistik regresyon analizi ile incelenmiş; istatistiksel anlamlılık düzeyi p<0,05 olarak kabul edilmiştir. Bulgular: OGTT sonucuna göre 42 olgu GDM (%17,9), 192 olgu GDM olmayan grup olarak sınıflandırılmıştır. GDM grubunda beden kitle indeksi (BKİ) anlamlı olarak daha yüksek saptanmıştır (p<0,001). Biyokimyasal parametrelerden ALT (p=0,037), ALT/AST (p<0,001), GGT (p=0,019) ve ALP (p=0,010) GDM grubunda anlamlı olarak daha yüksek bulunmuştur. ROC analizinde ALT/AST oranı en iyi ayırt edici performansı göstermiştir (AUC=0,735; kesim noktası=1,98; duyarlılık %61,9; özgüllük %81,8). Çok değişkenli lojistik regresyon analizinde BKİ (odds oranı [OR]=1,971), ALT/AST (OR=1,884), GGT (OR=1,061) ve ALP (OR=1,012) GDM ile bağımsız olarak ilişkili bulunurken, ALT bağımsız ilişki göstermemiştir. Korelasyon analizlerinde karaciğer fonksiyon testlerinin hem birbirleriyle hem de demografik/obstetrik değişkenler ve OGTT glukoz ölçümleri ile genel olarak zayıf düzeyde ilişkiler gösterdiği saptanmıştır. Sonuç: ALT/AST oranının GDM'yi ayırt etmede öne çıktığı ve BKİ'nin de dahil edildiği çok değişkenli analizlerde ALT/AST, GGT ve ALP'nin GDM ile anlamlı ilişkisini sürdürdüğü gösterilmiştir. Bu bulgular, söz konusu parametrelerin bağımsız risk faktörleri olarak GDM risk sınıflamasına ek katkı sağlayabileceğini düşündürmektedir. ROC analizi ile belirlenen eşik değerlerin klinik kullanıma girmeden önce daha geniş örneklemli ve çok merkezli çalışmalarla doğrulanmasına ihtiyaç vardır. Anahtar Kelimeler: Gestasyonel diyabetes mellitus, karaciğer fonksiyon testleri, alanin aminotransferaz, aspartat aminotransferaz, gama-glutamil transferaz, alkalen fosfataz, beden kitle indeksi