Acil tıp kliniğine başvuran 65 yaş üstü geriatrik travma vakalarının özellikleri ve travma skorlama sistemleri kullanılarak yaralanma şiddetlerinin değerlendirilmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, ANKARA ŞEHİR SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ŞENİZ METİN DURKAYA
Danışman: Serkan ŞAHİN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Acil Tıp Kliniğine Başvuran 65 yaş Üstü Geriatrik Travma Vakalarının Özellikleri ve Travma Skorlama Sistemleri Kullanılarak Yaralanma Şiddetlerinin Değerlendirilmesi Amaç: Bu çalışmanın amacı, acil servise başvuran 65 yaş ve üzeri geriatrik travma hastalarının demografik ve klinik özelliklerini incelemek; ISS ve NISS skorlarına göre travma tip ve şiddet dağılımını belirlemek ve mortalite için risk faktörlerini saptamaktır. Geriatrik travma tedavisinde travma skor sistemlerinin kullanımını değerlendirerek, sağlık hizmetlerinde koruyucu stratejilerin geliştirilmesine katkıda bulunması hedeflenmiştir. Özellikle düşme ve trafik kazası gibi travma mekanizmalarının insidansı ile bunların mevsimsel/saatlik dağılımı ve prognoza etkileri analiz edilmiştir. Materyal ve Method: Bu retrospektif kohort çalışması, 01.01.2022– 01.12.2024 tarihleri arasında Ankara Bilkent Şehir Hastanesi Acil Tıp Kliniği'ne başvuran ve yaşı 65 ve üzeri olan geriatrik travma hastalarını (n = 3002) kapsamaktadır. Veriler, elektronik sağlık kayıtları (HiCAMP) ve PACS sisteminden elde edilmiştir. Dahil edilme kriterleri; travma tanısı almış olmak (düşme, trafik kazası) ve analizde kullanılacak değişkenler için eksiksiz veri bulunması; dışlama kriterleri ise 65 yaş altı olmak, travma tanısı olmaması veya veri eksikliği olarak belirlenmiştir. Analiz edilen değişkenler şunlardır: yaş, cinsiyet, travma etiyolojisi, yaralanma bölgesi, travmanın mevsim ve zaman dilimi, ISS/NISS skorları, yapılan konsültasyonlar ve hastanın sonlanım şekli. Veriler Microsoft Excel ve IBM SPSS 28.0 ile analiz edilmiş; istatistiksel testler olarak Ki-kare, Kruskal–Wallis, Mann– Whitney U, lojistik regresyon ve ROC testleri kullanılmıştır. Etik onay TABED 2–25– 920 numarasıyla alınmıştır. Bulgular: Çalışma grubunun yaş ortalaması 77,91 ± 8,15 yıl olarak saptanmış ve hastaların %58,2'sini kadınlar oluşturmuştur. Travmaların büyük çoğunluğu künt mekanizmalı düşme (%90,5) sonucunda gelişmiş, yaralanma bölgeleri en sık baş- boyun (%20,6'sı yüzeysel) ve toraks (%20,6) olarak belirlenmiştir. Ortalama ISS ix skoru 5,73 ± 6,84, ortalama NISS skoru ise 6,22 ± 7,85 bulunmuş; bu değerler çoğunlukla hafif travmaya işaret etmektedir. Travmalar gün içinde en çok 12:00–18:00 saatleri arasında (%34,2) ve kış mevsiminde (%27,6) meydana gelmiştir. Genel mortalite oranı %2,3 iken, huzurevi sakinlerinde bu oran %5,9 ile anlamlı derecede yüksek bulunmuştur (p < 0,001). Yoğun bakım ünitesine kabul edilen hastaların median ISS/NISS değerleri 9/13 olup, bu değerler anlamlı düzeyde yüksek saptanmıştır (p < 0,001). En sık ortopedi (%29,7) ve beyin-cerrahisi (%20,3) konsültasyonları istenmiş, hastaların %71,6'sı taburcu edilirken %8,6'sı yoğun bakımda tedavi görmüştür. Hem ISS hem de NISS skorları mortalite tahmininde iyi performans sergilemiş (AUC = 0,79, p < 0,001) ve şiddetli travma geçiren hastalarda ölüm riski yaklaşık altı kat artmıştır. Sonuç: Geriatrik travmaların çoğunluğu düşme kaynaklı olup genellikle hafif- orta şiddettedir. ISS ve NISS skorları mortalite öngörüsünde yaklaşık %90 duyarlılığa sahiptir. İleri yaş, huzurevi yerleşimi ve YBÜ'ye kabul mortalite için risk faktörleri olarak belirlenirken; kadın cinsiyet ve yaz mevsimi koruyucu faktörler olarak öne çıkmıştır. Disiplinlerarası ekip yaklaşımı ve travma skorlarının kullanımı prognostik yönetimi iyileştirir. Düşme önleme ve trafik güvenliği eğitimi gibi koruyucu önlemler önerilmektedir. Bulguların genellenebilirliğini artırmak için çok merkezli, büyük ölçekli çalışmalar gereklidir. Anahtar Kelimeler: Geriatrik Travma, ISS, NISS, AIS