Jinekolojik onkolojik cerrahi sonrası alt ekstremite lenfödemi olan hastalarda komplet dekonjestif tedavi ve komplet dekonjestif tedavi+bisiklet ergometri tedavilerinin yaşam kalitesi, alt ekstremite fonksiyonelliği ve alt ekstremite volüm ölçümü açısından karşılaştırılması

ONUR KARA

Jinekolojik onkolojik cerrahi sonrası alt ekstremite lenfödemi olan hastalarda komplet dekonjestif tedavi ve komplet dekonjestif tedavi+bisiklet ergometri tedavilerinin yaşam kalitesi, alt ekstremite fonksiyonelliği ve alt ekstremite volüm ölçümü açısından karşılaştırılması

Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, ANKARA ŞEHİR SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2023

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ONUR KARA

Danışman: Gül METE CİVELEK

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Giriş ve Amaç: Jinekolojik kanser sonrası alt ekstremite lenfödemi yaşam kalitesi ve alt ekstremite fonksiyonunu olumsuz etkileyen kronik bir hastalıktır. Egzersiz tedavileri lenfödemli hastalarda volüm azalmasına, fonksiyonellik ve yaşam kalitesinde artışa neden olmaktadır. Ancak bu konudaki çalışmalar daha çok üst ekstremite lenfödemi üzerine yoğunlaşmıştır. Bu çalışmada jinekolojik onkolojik kanser sonrası alt ekstremite lenfödemi olan hastalarda Komplet Dekonjestif Tedavi (KDT) ve KDT+bisiklet ergometri tedavilerinin yaşam kalitesi, alt ekstremite fonksiyonelliği ve volüm ölçümü açısından karşılaştırılması amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntemler: Bu çalışmaya Ankara Bilkent Şehir Hastanesi Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon hastanesi lenfödem polikliniğine başvuran 31 kontrol ve 32 müdahale olmak üzere 63 hasta dahil edildi. Üç hastanın değişik nedenler ile çalışmayı tamamlayamaması nedeniyle 30 kontrol ve 30 müdahale olmak üzere 60 hastanın istatistiksel analizi yapıldı. Hastaların demografik ve klinik verileri kaydedildi. Hastaların tedavi öncesi volüm değerlendirmesi çevre ölçüm yöntemi, yaşam kalitesi değerlendirmesi lenfödem yaşam kalitesi ölçeği (LYMQOL) ve alt ekstremite fonksiyonellik değerlendirmesi alt ekstremite fonksiyonel skalası (LEFS) ile yapıldı. Kontrol grubundaki hastalar 3 hafta boyunca sadece KDT alırken müdahale grubu 3 hafta boyunca KDT+bisiklet ergometri tedavisi aldı. Bisiklet ergometri tedavisi 20 dakika boyunca Voit AT-200 Black Collection yatay bisiklet ile gerçekleştirildi ve egzersiz yoğunluğu kalp hızı rezervinin (HRR) %40-59'u olacak şekilde ayarlandı. Tedavi sonunda hastalar tekrar volüm, fonksiyonellik ve yaşam kalitesi açısından değerlendirildi. Bu iki grup; volüm ölçümü, fonksiyonellik ve yaşam kalitesi açısından karşılaştırıldı. Bulgular: Bisikletli hasta grubunun yaş ve vücut kitle indeksi (VKİ) ortalaması 58,37±5,73 yıl ve 31,21±3,72 kg/m2 iken bisikletsiz gruptaki hastalarda yaş ve VKİ ortalaması 59,27±5,93 yıl ve 31,70±5,34 kg/m2 idi. İki grup arasında yaş ve VKİ açısından istatistiksel olarak anlamlı fark yoktu (Sırasıyla p=0,553 ve p=0,680). Bisikletli grupta 15 kişi (%50) endometriyum kanseri, 8 kişi (%26,7) over kanseri ve 7 kişi (%23,3) serviks kanseriydi. Bisikletsiz grupta ise 17 kişi (%56,7) endometriyum kanseri, 8 kişi (%26,7) over kanseri ve 5 kişi (%16,7) serviks kanseriydi. İki grup arasında kanser tipleri açısından istatistiksel olarak anlamlı fark yoktu (p=0,795). Hem bisikletli grup hem de bisikletsiz grup tedavilerden volüm azalması (sağ ve sol ekstremite), LEFS ve LYMQOL (fonksiyon, beden imajı, semptom, ruh hali ve genel yaşam kalitesi) değerleri açısından fayda görmüşlerdir (sırasıyla p<0,001 p<0,001 p<0,001 p<0,001 p<0,001 p<0,001 p<0,001 ve p<0,001). Bisikletli ve bisikletsiz grupların karşılaştırmasında bisikletli grup lehine delta (Δ) sağ ve Δ sol ekstremite volüm değerleri ile Δ LEFS, Δ LYMQOL fonksiyon, Δ LYMQOL beden imajı, Δ LYMQOL semptom, Δ LYMQOL ruh hali, Δ LYMQOL genel yaşam kalitesi değerleri açısından istatistiksel olarak anlamlı farklar olduğu saptanmıştır (sırasıyla p=0,036, p=0,009, p=0,043, p=0,002, p=0,002, p<0,001, p<0,001 ve p=0,003). Diğer bir deyişle; her iki grupta tedavilerden volüm azalması, fonksiyonellik ve yaşam kalitesi açısından fayda gördü. Ancak bisikletli grubun gördüğü faydanın bisikletsiz grubun gördüğü faydadan fazla olduğu bulundu. Sonuç: Alt ekstremite lenfödem hastalarında volüm artışına bağlı fonksiyonellik ve yaşam kalitesinde azalma izlenmektedir. Bu yüzden lenfödem hastalarında fonksiyonellik ve yaşam kalitesi değerlendirilmelidir. Değerlendirme sonrası hastalarda fonksiyonellik ve yaşam kalitesi artışına dair tedavi ve hayat tarzı düzenlemeleri yapılmalıdır. Bizim çalışmamızda bisiklet ergometri ile yapılan orta yoğunluktaki aerobik egzersizin lenfödem hastalarında güvenli olduğu bulundu ve hem bisikletli grup hem bisikletsiz grup tedavilerinden fayda sağladı. Bununla birlikte bisiklet ergometri ile kombine edilen KDT tedavisi, tek başına KDT tedavisine göre hastalarda daha fazla hacim azalması, artmış fonksiyonellik ve yaşam kalitesi sağladı. Bisiklet ergometri tedavisi jinekolojik onkolojik kanser sonrası alt ekstremite lenfödemi olan hastalarda güvenli ve uygulanabilir bir aerobik egzersiz yöntemidir. Lenfödem tedavisinde geleneksel tedavilere uygun aerobik egzersiz rejimleri eklenmelidir.