Akut lenfoblastik lösemili çocuklarda tedavi sürecindeki akut endokrin ve metabolik komplikasyonların retrospektif değerlendirilmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, BURSA YÜKSEK İHTİSAS SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ELİF İYİÇİFTÇİ
Danışman: Elif GÜLER KAZANCI
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Çalışmamızda, S.B.Ü. Bursa Yüksek İhtisas Eğitim ve Araştırma Hastanesi Çocuk Hematoloji ve Onkoloji Kliniği'nde Ocak 2018 - Aralık 2022 tarihleri arasında akut lenfoblastik lösemi (ALL) tanısı alarak tedavi gören hastaların klinik, laboratuvar ve demografik verileri retrospektif olarak incelendi. Tedavi sürecinde gelişen endokrin komplikasyonların sıklığı, şiddeti ve bu komplikasyonlarla ilişkili risk faktörlerinin belirlenmesi amaçlandı. Elde edilecek bulguların, tedaviye bağlı yan etkilerin azaltılmasına katkı sağlaması hedeflenmektedir. Gereç ve Yöntem: Bu retrospektif çalışma, 1 Ocak 2018 – 31 Aralık 2022 tarihleri arasında SBÜ Bursa Yüksek İhtisas EAH Çocuk Hematoloji Kliniğinde akut lenfoblastik lösemi (ALL) tanısı alarak BFM ALL IC 2009 protokolüne göre tedavi gören ve dışlama kriterlerine uymayan 116 hasta ile gerçekleştirildi. Hastalara ait demografik özellikler, klinik bulgular, laboratuvar verileri ve görüntüleme sonuçları hasta dosyaları ve hastane bilgi sisteminden elde edildi. Tedavi sürecinde gelişen endokrin ve metabolik komplikasyonlar çeşitli sınıflandırma sistemleri (CTCAE, yaşa göre referans değerler, D vitamini düzeyleri, PTH aralıkları, Z skoru vb.) esas alınarak değerlendirildi. İstatistiksel analizlerde Ki-kare testi, Mann Whitney U testi, Kruskal-Wallis testi ve Spearman korelasyon testi kullandı; analizler SPSS 25.0 programı ile yapıldı ve anlamlılık düzeyi p<0,05 olarak kabul edildi. Bulgular: Çalışmaya dâhil edilen 116 hastanın %64,7'si erkek, %35,3'ü kadındı; hastaların %84,5'inde B-ALL, %15,5'inde T-ALL tanısı mevcuttu. Risk grubu dağılımı %15,5 standart, %67,2 orta ve %17,2 yüksek risk şeklindeydi. Hastaların %81,9'u prepubertaldi. En az bir endokrin/metabolik komplikasyon, hastaların %93,9'unda saptandı; %64,6'sında birden fazla komplikasyon gelişti. En sık görülen komplikasyonlar hipertrigliseridemi (%79,3), D vitamini eksikliği/yetersizliği (%55,1), hiperglisemi (%44) ve hipokalsemi (%19) idi. Ortalama komplikasyon sayısı 2,18±1,3'tü ve bu sayı MRG ve HRG gruplarında anlamlı olarak daha yüksekti (p=0,04). Hipo-hiperglisemi ve D vitamini eksikliği oranları radyoterapi alanlarda ve pubertal hastalarda daha yüksekti. D vitamini eksikliği erkeklerde ve T-ALL grubunda daha sık izlenmiş olup, pubertal hastalarda da anlamlı düzeyde fazlaydı (p<0,05). Hiperglisemi ve hipertrigliseridemi, özellikle Protokol 1A ve HR bloklarında daha sık gözlendi. Hipoglisemi, hipokalsemi, parathormon yüksekliği, tiroid disfonksiyonu, osteopeni/osteoporoz, obezite ve avasküler nekroz gibi diğer komplikasyonlar da belirli oranlarda gözlendi. Sonuç: Bu çalışmada, akut lenfoblastik lösemi (ALL) tanısı alan çocuk hastalarda, kemoterapi süresince gelişen endokrin ve metabolik komplikasyonların sıklığı, dağılımı ve ilişkili risk faktörleri değerlendirildi. Bulgular, hastaların büyük çoğunluğunda (%93,9) en az bir endokrin/metabolik yan etkinin geliştiğini ve %64,6'sında birden fazla komplikasyon izlendiğini ortaya koydu. En sık görülen komplikasyonlar sırasıyla hipertrigliseridemi, D vitamini eksikliği/yetersizliği, hiperglisemi ve hipokalsemi oldu. Komplikasyon sayıları; hastaların mevcut yaşı, tanı yaşı ve risk gruplarıyla anlamlı ilişki göstermekteydi. Özellikle orta ve yüksek risk grubundaki hastalarda gelişen komplikasyon sayılarının anlamlı şekilde daha yüksek olduğu gözlendi. Ayrıca pubertal hastalarda ve radyoterapi alan çocuklarda hiperglisemi ve D vitamini düşüklüğünün anlamlı düzeyde daha sık görülmesi, bu alt grupların daha yakın takip edilmesi gerektiğini ortaya koymaktadır. Kemoterapinin farklı protokollerinde (özellikle Protokol 1A ve HR bloklarında) komplikasyonların daha yoğun şekilde geliştiği belirlendi. Bu durum, tedavi fazlarının komplikasyon gelişiminde belirleyici olabileceğini göstermektedir. Elde edilen veriler, çocukluk çağı ALL tedavilerinde yalnızca hastalığın remisyonuna odaklanmanın yetersiz olduğunu; eş zamanlı olarak endokrin ve metabolik etkilerin de dikkatle izlenmesi gerektiğini ortaya koymaktadır. Risk gruplarına, yaşa ve tedavi protokollerine göre bireyselleştirilmiş destek tedavilerinin uygulanması, hastaların yaşam kalitesini artırmada ve geç dönem sekellerin önlenmesinde önemli bir katkı sağlayabilir. Anahtar Kelimeler: Akut Lenfoblastik Lösemi, Endokrin Komplikasyon, Metabolik Komplikasyon