Spinal kord yaralanması olan hastalarda rehabilitasyona katılımı etkileyen faktörler
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, ANKARA ŞEHİR SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SELEN TULUNOĞLU
Danışman: Gül METE CİVELEK
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Çalışmamızın amacı spinal kord yaralanması olan hastalarda rehabilitasyona katılıma etki eden faktörleri araştırmaktır. Gereç ve Yöntem: Çalışmamıza Ankara Şehir Hastanesi Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon Hastanesi omurilik yaralanması servisinde yatan spinal kord yaralanması geçirmiş 87 hasta dahil edilmiştir. Çalışmamızda hastaların demografik ve klinik özelliklerinden oluşan anket hazırlanmıştır. Hazırladığımız ankette; hastalarda depresyon Beck Depresyon Ölçeği skoruna, anksiyete Beck Anksiyete Ölçeği skoruna, nöropatik ağrı varlığı DN-4 skoruna, ağrı şiddeti Vizüel Analog Skala (VAS) skoruna, hastanın günlük yaşam aktivitelerindeki bağımsızlığı Omurilik Yaralanması Bağımsızlık Ölçeği (OYBÖ) giriş ve çıkış skoru ve OYBÖ giriş ve çıkış farkı skoruna ve hastalarda bulunan komorbidite Charlson Komorbidite İndeksi skoruna göre değerlendirilmiştir. Hastaların katılımı, hastanın fizyoterapistiyle hafta içi her gün konuşularak Pittsburgh Rehabilitasyona Katılım Ölçeği skoruna göre değerlendirilmiştir. Daha sonra hastaların katıldığı her günün skorunun aritmetik ortalaması alınarak, her hasta için Pittsburgh Rehabilitasyona Katılım Ölçeğine göre bu ortalama esas katılım skoru olarak belirlenmiştir. Hastaların rehabilitasyona katılım skoru, Pittsburgh Rehabilitasyona Katılım Ölçeği skoruna göre > 4 katılımı yüksek ve 4 ve 4ve < 4 olarak ayrıldığında; başlıca bulgular katılım skoru 4 ve üzerinde olan gruba göre skoru 4'ün altında olan grupta paraplejiklerin oranı istatistiksel anlamlı olarak daha düşük, medyan motor skor istatistiksel olarak daha düşük, lokomat ve mekanik denge cihazı kullananların oranı da istatistiksel anlamlı olarak daha düşük, medyan Beck Depresyon Ölçeği skoru istatistiksel anlamlı olarak daha yüksek girişteki x ortalama OYBÖ skoru ise istatistiksel anlamlı olarak daha düşük bulunmuştur (sırasıyla p=0,043, p<0,001, p=0,007 ve p<0,001, p=0,019, p<0,001). Pittsburgh Rehabilitasyona Katılım Ölçeği skoru <3, 3.0-3.9, 4.0-4.9 ve ≥5 olmak üzere 4 gruba ayrıldığında; başlıca bulgular katılım skoru 5 ve üzerinde olanlara göre 3'ün altında olanlarda kompletlerin oranı daha yüksek bulunmuştur (p=0,012). OYBÖ giriş puanları katılım skoru 3'ün altında olanlara göre skoru 4.0-4.9 arasında ve ≥5 olanların puanlarının istatistiksel anlamlı olarak daha yüksek (p=0,030 ve p=0,002), ayrıca, katılım skoru 3.0-3.9 arasında olanlara göre katılım skoru ≥5 olanların giriş ortalama OYBÖ puanları da istatistiksel anlamlı olarak daha yüksekti (p=0,012). Faktörler çoklu değişkenli ileriye dönük lojistik regresyon analizi ile incelendiğinde, rehabilitasyona katılımın zayıf olması üzerinde en fazla belirleyici olan etkenler; düşük motor skor, lokomat dışı yardımcı laboratuvar kullanımı, nöropatik ağrı varlığı ve Beck Depresyon Ölçeği skorunun yüksek olması olarak belirlenmiştir (sırasıyla p<0,001, p=0,006, p=0,016, p=0,040). Sonuç: Çalışmamızda katılımı etkileyen faktörler; yaralanma öncesi işte çalışma durumu, bakım veren durumu, vücut kitle indeksi (VKİ), komplet veya inkomplet yaralanma geçirmek, motor skor, paraplejik veya tetraplejik olmak, rehabilitasyon programı evresi, yürüme eğitimi çalışma durumu, yürüme için destek aracı kullanma durumu, belirli ortezlerin kullanımı, yardımcı laboratuvar tedavisi, mesane boşaltım şekli, nöropatik ağrı varlığı, Beck Depresyon Ölçeği skoru, OYBÖ giriş skoru ve OYBÖ farkı olarak bulunmuştur. Çalışmamızda rehabilitasyona katılımı en çok etkileyen faktörler ise; motor skor, lokomat tedavisi alma, nöropatik ağrı varlığı, Beck Depresyon Ölçeği skoru olarak bulunmuştur. Spinal kord yaralanması olan hastalarda rehabilitasyona katılımı etkileyen faktörleri incelemek için daha fazla çalışmaya ihtiyaç vardır. Bu çalışmaların sonuçlarına göre hastaların rehabilitasyona katılımını arttırmak için daha etkili yaklaşımlar geliştirilebilir. Anahtar Kelimeler: Depresyon, nöropatik ağrı, fiziksel tıp ve rehabilitasyon, hasta katılımı, spinal kord yaralanması