Aile sağlığı merkezlerine kayıtlı geriatrik hastalarda polifarmasi sıklığı ve uygunsuz ilaç kullanımının değerlendirilmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL FATİH SULTAN MEHMET SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BÜŞRA SULTAN ATEŞ DOĞAN
Danışman: Berrin TELATAR
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:AMAÇ: Çalışmamızın amacı İstanbul Anadolu Yakası'nda çeşitli Aile Sağlığı Merkezlerine kayıtlı, 65 yaş ve üzeri kişilerde polifarmasi sıklığının tespiti ve uluslararası alanda kabul görmüş 3 farklı uygunsuz ilaç kullanım kriteri ile aynı popülasyonda uygunsuz ilaç kullanım durumlarının araştırılmasıdır. GEREÇ VE YÖNTEM: Çalışma gözlemsel, tanımlayıcı, kesitsel ve retrospektif olarak tasarlanmıştır. Çalışmaya 4 adet ASM seçilmiş ve her bir ASM'den bir birime kesin kayıtlı 65 yaş ve üzeri hastalar evren kabul edilerek örneklem hesabı ile 290 hasta çalışmaya dahil edilmiştir. 15/03/2021- 15/06/2021 arası gerekli makamlardan onay alınarak verilen izin dahilinde hasta bilgi kayıt sistemlerinden ilgili veriler elde edilmiştir. Düzenli olarak 5 ve üzeri ilaç kullanımı 'polifarmasi' kabul edilerek polifarmasi sıklığı araştırılmıştır. Ayrıca uygunsuz ilaç kullanım kriterleri olarak; Amerikan Geriatri Derneği Beers Kriterlerleri 2019, STOPP Kriterleri/Versiyon 2 (Screening Tool of Older Persons' Prescriptions) ve Avrupa Birliği Potansiyel Olarak Uygunsuz İlaç Listesi (EU (7) Potentially Inappropriate Medication List) kullanılarak hastalarda olası potansiyel olarak uygunsuz ilaç kullanım (UİK) durumları araştırılmıştır. İstatistiksel analizler NCSS (Number Cruncher Statistical System) 2007 Statistical Software (Utah, USA) paket programı ile yapılmıştır. Polifarmasi varlığını etkileyen faktörleri belirlemek için logistik regresyon analizi yapılmıştır. Sonuçlar, anlamlılık p<0,05 düzeyinde değerlendirilmiştir. BULGULAR: Çalışmaya dahil edilen 290 hastanın 170'i (%58,6) kadın, 120'si (%41,3) erkek idi. Yaş ortalaması 72,9 ± 6,5 yıl olarak saptandı. Düzenli olarak kullanılan ilaç sayılarına bakıldığında, düzenli olarak hiç ilaç kullanmayan hasta sayısı 53 (%18,2), düzenli olarak 1-4 arası ilaç kullanan hasta sayısı 117 (%40,3), düzenli olarak 5-9 arası ilaç kullanan hasta sayısı 111 (%38,2), düzenli olarak 10 ve üzeri ilaç kullanan hasta sayısı 9 (%3,1) olarak görülmüştür. Polifarmasi, çalışmamıza dahil edilen 290 kişinin 119'unda görülerek polifarmasi sıklığı %41 olarak tespit edilmiştir. Kadın cinsiyet (p=0,02), toplam kronik hastalık sayısı (p=0,0001), hipertansiyon varlığı (p=0,0001), koroner arter hastalığı varlığı (p=0,008) polifarmasiyi etkileyen faktörler olarak belirlenmiştir. Uygunsuz ilaç kullanım kriterlerine bakıldığında; Beers Kriterleri 2019'a göre UİK sıklığı %18,6 STOPP Kriterlerine göre UİK sıklığı %12,7 Avrupa Birliği Potansiyel Olarak Uygunsuz İlaç Listesine göre UİK sıklığı %23,4 olarak tespit edilmiştir. Polifarmasi olan grupta, her üç kritere göre UİK sıklığı istatistiksel olarak anlamlı derecede daha yüksek bulunmuştur (p<0,05). SONUÇ: Yaşlanan nüfus ile giderek artan polifarmasi ve polifarmasinin başlıca belirleyicilerinden olduğu yaşlılarda uygunsuz ilaç kullanımı; hastalar, sağlık profesyonelleri ve sağlık sistemleri için büyümekte olan bir sorundur. Nüfus içerisinde gittikçe artan geriatrik popülasyonun payı düşünüldüğünde sağlık profesyonellerinin ve politika yapıcıların bu hususta farkındalığının arttırılması gerekmektedir. ANAHTAR KELİMELER: Polifarmasi, Potansiyel Olarak Uygunsuz İlaç