Kinürenin yolağı metabolitleri ile sarkopeni ve kırılganlık arasındaki ilişki
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, ANKARA SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: GULAR SHAHVERDİYEVA
Danışman: Mustafa Kemal KILIÇ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:ÖZET SHAHVERDIYEVA G. Kinürenin Yolağı Metabolitleri İle Sarkopeni ve Kırılganlık Arasındaki İlişki, Sağlık Bilimleri Üniversitesi Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesi İç Hastalıkları Kliniği. Uzmanlık Tezi, 2026. Giriş ve Amaç: Sarkopeni ve kırılganlık, yaşlı bireylerde fonksiyonel kapasite kaybı, düşme, hastaneye yatış ve mortalite riskinde artışla ilişkili, sıklıkla bir arada görülen geriatrik sendromlardır. Yaşlanma sürecinde gelişen kronik düşük dereceli inflamasyonun ve buna eşlik eden metabolik değişikliklerin bu sendromların gelişiminde rol oynadığı düşünülmektedir. Triptofan metabolizmasının kinürenin yolağına yönelmesi, inflamasyon ve immün aktivasyonla yakından ilişkili olup, kas kütlesi, kas kuvveti ve fiziksel performans üzerinde etkili olabilecek biyokimyasal değişikliklere yol açabilmektedir. Bu çalışmanın amacı, 65 yaş ve üzerindeki bireylerde sarkopeni bileşenleri ve kırılganlık ile kinürenin yolağı metabolitleri arasındaki ilişkinin değerlendirilmesidir. Gereç ve Yöntem: Bu çalışmaya Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesi İç Hastalıkları polikliniklerine başvuran, 65 yaş ve üzeri toplam 128 hasta dahil edildi. Sarkopeni değerlendirmesi EWGSOP2 kriterlerine göre yapıldı; tarama amacıyla SARC-F anketi kullanıldı, kas gücü el kavrama kuvveti ile, kas kütlesi biyoelektrik impedans analizi ile ve fiziksel performans yürüme hızı testi ile değerlendirildi. Kırılganlık durumu Fried kırılganlık fenotipi ve Klinik Kırılganlık Skalası kullanılarak belirlendi. Serum triptofan ve kinürenin yolağı metabolitleri LC-MS/MS yöntemiyle ölçüldü ve KYN/TRP başta olmak üzere çeşitli metabolit oranları hesaplandı. Değişkenler arasındaki ilişkiler korelasyon analizleri ile incelendi; sarkopeni bileşenleri ve kırılganlık ile bağımsız ilişkiler çok değişkenli regresyon analizleri ile değerlendirildi. Bulgular: Çalışmaya katılan bireylerin ortanca yaşı 72 yıl olup katılımcıların %67,2'si kadındı. Katılımcıların %31,2'sinde olası sarkopeni, %57,8'inde yavaş yürüme hızı ve SARC-F'ye göre %30,5'inde sarkopeni riski saptandı. Fried kırılganlık fenotipine göre bireylerin %35,9'u pre-kırılgan, %21,9'u kırılgan olarak sınıflandırıldı. Olası xi xii sarkopenik bireylerde beslenme durumunun daha kötü olduğu, albümin düzeylerinin daha düşük, inflamasyon göstergelerinin ise daha yüksek olduğu görüldü ve bu grupta kırılganlık daha sık saptandı. İnflamasyon göstergeleri ile kinürenin yolağı metabolitleri arasında anlamlı ilişkiler saptandı. CRP ve sedimentasyon düzeyleri arttıkça KYN/TRP oranının yükseldiği görüldü. Çok değişkenli analizlerde KYN/TRP oranı, yalnızca tek bir modelde olası sarkopeni ile ilişkili bulundu. Fiziksel performansı düşük ve yürüme hızı yavaş olan bireylerde 3-hidroksikinürenin düzeyleri daha yüksek saptandı. Kinolinik asit düzeyleri bazı alt gruplarda daha düşük bulunurken, kinürenik asit ve buna ait oranlar sarkopeni ve kırılganlık ile tutarlı ilişkiler göstermedi. Pikolinik asit düzeyleri düşük kas kütlesi ile ters yönde ilişkili bulundu ve çok değişkenli analizlerde daha yüksek pikolinik asit düzeylerinin düşük kas kütlesi riskini azalttığı izlendi. Genel olarak kinürenin yolağı metabolitleri ile sarkopeni ve kırılganlık arasında ilişkiler saptanmakla birlikte, bu ilişkilerin çok değişkenli analizlerde sınırlı düzeyde kaldığı görüldü. Sonuç: Bu çalışma, yaşlı bireylerde olası sarkopeni ve kırılganlığın klinik, fonksiyonel ve beslenme göstergeleri ile yakından ilişkili olduğunu göstermektedir. Kinürenin yolağı metabolitleri sarkopeni ve kırılganlıkla ilişkili olmakla birlikte, bu metabolitlerin klinik pratikte tek başına belirleyici biyobelirteçler olarak değerlendirilmesi uygun görünmemektedir. Metabolitlerin, fonksiyonel durum ve inflamasyon gibi klinik değişkenlerle birlikte ele alındığında daha anlamlı bir değerlendirme sunduğu düşünülmektedir. Anahtar Kelimeler: Kinürenin yolağı, sarkopeni, kırılganlık, yaşlı, triptofan