Akut pankreatit tanılı hastaların uzun dönem klinik sonuçları
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL ŞİŞLİ HAMİDİYE ETFAL SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: EMRULLAH BURAK TOK
Danışman: Elmas BİBERCİ KESKİN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Giriş ve Amaç: Akut pankreatit (AP), mortalite ve morbiditeye yol açabilen, hastane yatışı gerektiren acil bir gastrointestinal tablodur. Bu çalışmada, akut pankreatit tanısı ile Hamidiye Etfal Eğitim ve Araştırma Hastanesi İç Hastalıkları Servisi'ne yatırılarak tedavi edilen hastaların taburculuk sonrası poliklinik takipleri retrospektif olarak değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Uzun dönem mortalite, rekürrens gelişimi, akut pankreatit atağının diyabet üzerine etkisi ve kontrol görüntülemelerinde sekel lokal komplikasyon gelişimi araştırılması; ayrıca bu durumlar üzerine etkili risk faktörlerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Bu retrospektif çalışmada, 2021–2025 yılları arasında akut pankreatit tanısı ile Hamidiye Etfal Eğitim ve Araştırma Hastanesi İç Hastalıkları Kliniği'ne yatırılan, 18 yaş ve üzerindeki toplam 330 hasta dahil edilmiştir. Hastaların sosyodemografik özellikleri, etyolojik dağılımları, taburculuk sonrası poliklinik takip verileri ile klinik, radyolojik ve laboratuvar bulguları elektronik hasta kayıt sisteminden elde edilmiştir. Çalışmada, klinik ve laboratuvar parametrelerinin uzun dönem mortalite, rekürrens gelişimi, lokal komplikasyon sekelleri ve diyabet üzerine etkileri analiz edilmiştir. İstatistiksel analizler için SPSS yazılımı kullanılmıştır. Sürekli değişkenler ortalama ± standart sapma ya da medyan (minimum–maksimum) olarak, kategorik değişkenler ise sayı ve yüzde olarak ifade edilmiştir. Gruplar arası karşılaştırmalarda Mann–Whitney U testi, kategorik değişkenlerde ise Ki-kare testi kullanılmıştır. Uzun dönem sağkalım analizi için Kaplan–Meier yöntemi uygulanmış, risk faktörleri Cox regresyon analizi ile değerlendirilmiştir. İstatistiksel anlamlılık düzeyi p<0,05 olarak kabul edilmiştir. Bulgular: Çalışmaya ortalama 23 ay takip edilen 182 (%55,2) erkek ve 148 (%44,8) kadın hasta dahil edilmiş olup ortalama yaş 57,69 (SD:18,8) olarak saptanmıştır. Uzun dönem mortalitenin %10, rekürrensin ise %25,5 oranında olduğu saptandı. Hastaların %74,2'si hafif, %22,1'i orta, %3,6'sı şiddetli Atlanta skorlamasında yer alırken; BISAP skoruna göre ≥3 puan alanların oranı %9,1 idi. Etyolojik olarak hastaların %50,9'u biliyer nedenliydi. Uzun dönem mortalite üzerinde ileri yaş, malignite, yüksek BISAP skoru, sigara, uzun hastane yatışı, düşük GFR, yüksek üre, ALP, bilirübin ve LDH düzeyleri ile ERCP öyküsü bağımsız risk faktörleri olarak belirlendi. ROC analizinde yüksek yaş ve yüksek BISAP puanı uzun dönem mortalite açısından iyi ayırt edici parametrelerdi. Kaplan- Meier analizi, uzun dönem sağkalım için bu faktörlerin önemini gösterdi. Rekürrens açısından alkol kullanımı ve ERCP öyküsü risk faktörleri iken; kolesistektomi koruyucu etki göstermedi. Etyolojik açıdan değerlendirildiğinde, en yüksek atak sayısı alkolik ve otoimmün pankreatit gruplarında saptandı. Akut pankreatit sonrası HbA1c değerlerinde anlamlı artış saptanmadı. Bilgisayarlı tomografi görüntülemelerinde sekel lokal komplikasyon (psödokist, WON, atrofi ve IPMN) gelişimi için bağımsız risk faktörleri; akut pankreatit atağı sırasında lokal komplikasyon varlığı, rekürrens gelişimi, yüksek Atlanta skoru ve ERCP uygulanması olarak bulundu. Sonuç: Akut pankreatit geçiren hastalarda ileri yaş, malignite öyküsü, yüksek BISAP skoru, sigara kullanımı, uzun hastane yatışı, düşük böbrek fonksiyonları, ERCP öyküsü ile yüksek LDH ve direkt bilirübin düzeyleri, taburculuk sonrası uzun dönem mortalite riskini artırmaktadır. Ayrıca, alkol kullanımı ve ERCP öyküsü rekürrens riskini belirgin şekilde artırmaktadır. Akut pankreatit sonrası olası uzun dönem etkiler göz önünde bulundurulduğunda, risk gruplarının düzenli takip ve değerlendirilmesi kritik öneme sahiptir.