Hava trafik kontrolörlerinde yorgunluk ve uyku kalitesinin değerlendirilmesi

---

Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, GÜLHANE TIP FAKÜLTESİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2026

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ABDULKERİM BUĞRAHAN NACAR

Danışman: Şükrü Hakan GÜNDÜZ

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Amaç: Hava trafik kontrolörlüğü dikkat ve bilişsel uyanıklık gerektiren yüksek riskli bir meslektir. Bu çalışmanın amacı; hava trafik kontrolörlerinde algılanan yorgunluk düzeyi, gündüz uykululuğu ve uyku kalitesi arasındaki ilişkiyi değerlendirmek ve bu değişkenlerin sosyodemografik özellikler, çalışma koşulları ve yaşam tarzı faktörleri ile ilişkisini incelemektir. Gereç ve Yöntem: Kesitsel nitelikteki bu çalışma, Türkiye'de aktif olarak görev yapan hava trafik kontrolörleri (ATCO) ile gerçekleştirilmiştir. Veriler, sosyodemografik ve mesleki özellikleri sorgulayan anket formu ile Pittsburgh Uyku Kalitesi İndeksi (PUKİ), Epworth Uykululuk Ölçeği (ESS) ve Yorgunluk Şiddeti Skalası (YŞS) kullanılarak toplanmıştır. İstatistiksel analizlerde tanımlayıcı istatistikler, tek yönlü varyans analizi (ANOVA), bağımsız örneklem t-testi, korelasyon ve regresyon analizleri kullanılmıştır. İstatistiksel anlamlılık düzeyi p 0,05). YŞS ile PUKİ (r=0,450; p 0,05). Yüksek kafein tüketimi (>400 mg/gün) (p 0,05). Sonuç: Çalışmamız hava trafik kontrolörlerinde uyku kalitesindeki bozulmanın ve yorgunluğun önemli sorun alanı olduğunu, buna karşın gündüz uykululuğunun mesleğin doğası gereği telafi edici mekanizmalarla maskelenebildiğini göstermektedir. Bu nedenle, hava trafik kontrolörlerinde yorgunluk riskinin değerlendirilmesinde tek bir ölçek yerine çok boyutlu bir yaklaşım benimsenmesi ve kurumsal düzeyde yorgunluk risk yönetim sistemlerinin güçlendirilmesi önerilmektedir. Anahtar Kelimeler: Hava trafik kontrolörü, uyku kalitesi, yorgunluk, gündüz uykululuğu