Otizm spektrum bozukluğu tanılı hastalarda serum NOX-1 düzeyinin otizm semptom şiddeti ile ilişkisi ve sağlıklı kontrollerle karşılaştırılması

---

Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, GÜLHANE TIP FAKÜLTESİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: FURKAN MAVİ

Danışman: Mehmet Ayhan CÖNGÖLOĞLU

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Amaç: Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB) etiyolojisinde rol oynadığı düşünülen nöroinflamasyon ve oksidatif stres süreçleri, son yıllarda yoğun olarak araştırılmaktadır. Bu çalışmanın amacı, oksidatif stresin önemli bir belirteci olan NADPH Oksidaz-1 (NOX-1) enziminin serum düzeylerini, OSB tanısı alan çocuklarda ve sağlıklı kontrollerde karşılaştırmak ve NOX-1 düzeylerinin otizm belirti şiddetiyle ilişkisini incelemektir. Bu, bildiğimiz kadarıyla, literatürde bu spesifik belirteci OSB'de araştıran ilk çalışmadır. Gereç ve Yöntem: Çalışmaya Ruhsal Bozuklukların Tanısal ve İstatistiksel El Kitabı-5. Baskı (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders Fifth Edition; DSM-5) tanı kriterlerine göre OSB tanısı almış 3-6 yaş aralığında 30 çocuk ile yaş ve cinsiyet açısından eşleştirilmiş 30 sağlıklı çocuk dahil edilmiştir. Katılımcıların serum NOX-1 düzeyleri Enzyme-Linked Immunosorbent Assay (ELISA) yöntemiyle ölçülmüştür. Hasta grubunun klinik değerlendirmesi Çocukluk Otizmi Derecelendirme Ölçeği (ÇODÖ), Otizm Davranış Kontrol Listesi (ODKL) ve Tekrarlayıcı Davranışlar Ölçeği-Revize Form (TEDÖ-R) ile yapılmıştır. Gruplar arası karşılaştırmalarda Mann-Whitney U ve Ki-Kare testleri, ilişkilerin incelenmesinde ise Spearman korelasyon analizi kullanılmıştır. Bulgular: Çalışmamızın birincil bulgusu olarak, hasta grubu ile sağlıklı kontrol grubu arasında serum NOX-1 düzeyleri açısından istatistiksel olarak anlamlı bir fark saptanmamıştır (p=0,176). Benzer şekilde, NOX-1 düzeyleri ile ÇODÖ, ODKL ve TEDÖ-R toplam puanları arasında anlamlı bir korelasyon bulunmamıştır. Bununla birlikte, hasta grubunda yaş ile serum NOX-1 düzeyleri arasında anlamlı, orta şiddette ve negatif yönlü bir korelasyon tespit edilmiştir (rho=-0,487, p=0,006). Sonuç: Bu çalışmanın bulguları, güçlü teorik altyapıya rağmen, periferik serum NOX-1 düzeylerinin 3–6 yaş aralığındaki çocuklarda OSB'nin varlığı veya şiddeti için tek başına güvenilir bir biyobelirteç olarak kullanılabileceğini desteklememektedir. Bununla birlikte, yaşla birlikte NOX-1 düzeylerindeki değişim, OSB'nin altında yatan karmaşık biyolojik süreçleri anlamaya yönelik gelecekteki araştırmalar için yeni ipuçlarına işaret etmektedir.