İstanbul ili Aile Sağlığı Merkezlerinde görev yapan hekimlerin sigara bırakma tedavisi hakkındaki bilgi, tutum ve davranışlarının değerlendirilmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL BAŞAKŞEHİR ÇAM VE SAKURA ŞEHİR SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: DOĞAN DEMİRHAS
Danışman: Hilal ÖZKAYA
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:ÖZET Amaç: Sigara kullanımı, küresel ölçekte mortalite ve morbidite oranlarının azaltılmasında en önemli ve modifiye edilebilir risk faktörlerinden biridir. Bu özelliğiyle sigara kullanımı çok ciddi bir halk sağlığı sorunudur. Dünya genelinde yetişkin tütün kullanıcılarının %70'e yakını sağlık sistemlerinin yetersizliği, sınırlı insan kaynağı ve finansal destek eksikliği gibi nedenlerle kapsamlı tütün bırakma hizmetlerine ulaşamadığını ifade etmektedir. Hastaların başvurularında sigara kullanımlarının sorgulanması ve eğer kullanıyorsa sigara bırakılmasının tavsiye edilmesi tütün nedenli hastalıkların önlenmesinde etkili ve kolay bir yöntemdir. Öyle ki hekimlerin bu sorgulama ve tavsiyeleriyle dahi %5-10 oranında sigara bıraktırabildikleri gösterilmiştir. Aile hekimliği, kapsamlı ve bütüncül bir sağlık yaklaşımını benimseyen bir alan olarak sigara ile mücadelede daha etkili bir rol üstlenme potansiyeline sahiptir. Bu çalışmamızda İstanbul ilinde aile sağlığı merkezlerinde (ASM) birinci basamak hizmetlerini yürüten hekimlerin sigara bırakma tedavileri ve yöntemleri konusunda bilgi tutum ve davranışlarının değerlendirilmesi amacıyla planlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Kesitsel tipte planlanan araştırmamıza 15.10.2024 ile 15.12.2024 tarihleri arasında, İstanbul ilindeki ASM'lerde çalışan 277 aile hekimi katılmıştır. Araştırmacılar tarafından yaş, cinsiyet ve eğitim durumu gibi sosyodemografik verileri tanımlamak amacıyla hazırlanan soru setinin ardından, katılımcılara sigara bırakma tedavileriyle ilgili bilgi, tutum ve davranışlarını değerlendirmek için yüz yüze ve online anket uygulanmıştır. İstatistiksel analizler için IBM SPSS Statistics 22 programı kullanıldı. p<0,05 değeri istatistiksel olarak anlamlı kabul edildi. Bulgular: Çalışmamıza katılan hekimlerin yaş ortalaması 36.06±9.44, çalışma süresi ortalaması 10.58±8.91 bulundu. Hekimlerin %53,4'ü kadın, %46,6'sı erkekti. Hekimlerin unvana göre dağılımı; %21,7'si aile hekimliği uzmanı, %19,1'i aile hekimliği asistanı, %33,6'sı sözleşmeli aile hekimliği asistanı, %24,5'i pratisyen aile hekimi, %1,1'i aile hekimliği dışındaki uzman hekimlerdi. Daha önce sigara bırakma polikliniğinde çalışanların oranı %24,2, sigara bırakma danışmanlığı eğitimi alan %19,9 olarak bulundu. Sigara kullanan hekimlerin oranı %18,4, sigarayı bırakmış olanların oranı %10,1, hiç sigara içmemiş olanların oranı ise %71,5 bulundu. Sigara kullananların çoğu erkek (%54,9) ve SAHU asistan hekimiydi. Daha önce herhangi bir hastayı sigara bırakma polikliniğine yönlendirmeyenlerin oranı %22,4 olarak bulundu. Hekimlerin sigara kullanımlarıyla bilgi düzeyi puanları (BDP) arasında ilişki yoktu. Daha önce sigara bırakma polikliniğinde çalışanlarda BDP yüksekti (p:0.001; p<0.05). Daha önce sigara bırakma danışmanlığı eğitimi alanların istatistiksel olarak anlamlı şekilde sigara bırakma polikliniğine daha fazla yönlendirme yapmakta olduğu bulundu (p:0.036; p<0.05). Nadiren de olsa sigara bırakma için hastalarına elektronik sigara önerenlerin oranı yaklaşık %16,3 olarak bulundu. Hekimlerin yaklaşık yarısının sigara bırakma tedavileri hakkında tıp fakültelerinde verilen eğitimi yeterli görmediği tespit edildi. Aile hekimliği uzmanlarının ve AHU asistan hekimlerinin BDP, SAHU asistan hekimlere ve pratisyen hekimlere göre yüksek bulundu (p<0.05). Sonuç: Çalışmamıza katılan aile hekimlerinin yaklaşık beşte birinin sigara bırakma polikliniklerine yönlendirme yapmadığı görülmektedir. Aile hekimlerinin sigara kullanımlarının, bilgi düzeyleri ile ilişkili olmadığı fakat sigara kullanan hekimlerin sigara bırakma önerisinde daha az bulunduğu saptanmıştır. Sigara bırakma eğitimi alan hekimlerin ise sigara bırakma polikliniklerine daha fazla yönlendirme yaptığı bulunmuştur. Bunun yanında sigara bırakma tedavileri bilgi düzeyi daha yüksek saptanan hekimler, sigara bırakma hizmetlerinin birinci basamağın görevi olduğunu ve birinci basamakta çalışan hekimlerin sigara bırakma danışmanlığı eğitimi alması gerektiğini düşünmektedirler. Aile hekimliği uzmanlık eğitimi sigara bırakma tedavileri hakkında bilgi düzeyini yükseltirken, tutum ve davranışları da olumlu yönde etkilemektedir. Sağlık hizmet yöneticilerinin sigara bırakma tedavileri konusunda başta aile hekimleri olmak üzere hekimlere gerekli eğitimleri vermeleri, sigara bırakma tavsiyeleri ve tedavileri konusunda uygun şart ve zeminleri oluşturmaları gerekmektedir.