Travmaya bağlı spinal kord hasarında ve sonrasında relcovaptan ve tolvaptan ilaçlarının aquaporinlerin gen ekspresyonuna etkilerinin araştırılması
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, HAMİDİYE SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, TIBBİ BİYOLOJİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ŞEYMA İŞ
Danışman: Şaban TEKİN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Travmaya bağlı spinal kord hasarı normal duyusal, motor veya otonomik işlevin bozulmasına neden olan ve hastaların fiziksel, zihinsel ve sosyal refahını etkileyen yıkıcı ve medikasyonu olmayan bir yaralanmadır. Yaralanmadan kısa bir süre sonra aquaporin 4 (AQP4) gen ekspresyonunda meydana gelen artışa bağlı olarak gelişen ödem birçok patofizyolojik süreci hızlandırır. Kan-spinal kord bariyerinin bütünlüğünün bozulması ise ölümle dahi sonuçlanabilecek geri dönüşü olmayan bir duruma sebep olabilmektedir. AQP4 gen ekspresyonundaki artışın arjinin vazopressin'in (AVP) vazopressin 1 reseptörüne (V1R) bağlanması sonucunda oluştuğu düşünülmektedir. Bu çalışma ile travmaya bağlı spinal kord hasarında bir V1R antagonisti olan Relcovaptan ve bir V2R antagonisti olan Tolvaptan'ın aquaporinlerin gen ekspresyon seviyeleri üzerindeki etkilerinin araştırılması ve bunun sonucunda da yeni bir medikasyonun geliştirilmesine ışık tutacak sonuçların tespiti hedeflenmiştir. Gereç ve Yöntem: Sprague-Dawley sıçanlarında spinal korda uygulanan travmanın 10. dakikasında deneklere Relcovaptan ve Tolvaptan ilaçları verilmiştir. 24 saat sonra sakrifiye edilen deneklerden alınan doku örneklerinden total RNA izole edilmiştir. Ardından kütüphaneler hazırlanıp RNA dizileme analizi yapılmıştır. Dizilemeden elde edilen veriler ile Relcovaptan ve Tolvaptan ilaçlarının spinal kord hasarında aquaporinlerin gen ekspresyonu üzerindeki etkileri incelenmiştir. Ayrıca gen ontolojisi analizi ve yolak analizi yapılarak ilaçların etki mekanizmalarına dair ipuçları elde edilmeye ve ilaçlar kıyaslanmaya çalışılmıştır. Bulgular: Aquaporin genlerinin ekspresyonuna dair elde edilen veriler spinal kordda yalnızca AQP4, AQP1, AQP11 ve AQP9 genlerinin (miktarca çoktan aza doğru) eksprese edildiği yönündedir. Tolvaptan'ın ödem üzerinde herhangi bir olumlu etkisi saptanamamış olmakla birlikte Relcovaptan'ın spinal kord hasarında görülen AQP4 geninin yüksek seviyede eksprese edilmesini engellediği, dolayısıyla da ödem üzerinde olumlu etkiye sahip olduğu tespit edilmiştir. Relcovaptan'ın ayrıca nöroprotektif ve nörorejeneratif etkileri olduğu da saptanmıştır. Sonuç: Relcovaptan'ın travmaya bağlı spinal kord hasarında görülen AQP4 ekspresyonunun artışını engellediğini göstermesi sebebiyle literatürde bir ilk olan bu çalışmanın sonucunda spinal kord hasarında Tolvaptan'ın tedavi amaçlı kullanımının uygun olmadığı, fakat Relcovaptan'ın potansiyel bir terapötik ajan olarak nitelendirilebileceği sonucuna ulaşılmıştır. Anahtar Kelimeler: Aquaporinler, Ödem, RNA-Dizileme, Spinal Kord Hasarı, Transkriptom