HIV doğrulama sonucunu öngörmede ELISA tarama testi S/CO değerinin kullanımı: İdeal bir cut-off var mı?

EDA NUR ÇAKIR ULUTAŞ

HIV doğrulama sonucunu öngörmede ELISA tarama testi S/CO değerinin kullanımı: İdeal bir cut-off var mı?

Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL HAYDARPAŞA NUMUNE SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, TEMEL TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: EDA NUR ÇAKIR ULUTAŞ

Danışman: Rıza ADALETİ

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Amaç: HIV (Human Immunodeficiency Virus) enfeksiyonu tanısında kullanılan dördüncü kuşak ELISA (Enzyme-Linked Immunosorbent Assay) testleri yüksek duyarlılığa sahip olmasına rağmen, özellikle düşük prevalanslı toplumlarda yalancı pozitif sonuçlara yol açabilmektedir. Doğrulama testlerinin zaman alıcı olması nedeniyle, tarama testlerinde elde edilen signal-to-cutoff (S/CO) değerinin doğrulama testi sonucunu öngörmede kullanılabilirliği önem kazanmıştır. Bu çalışmada, hastanemizde kullanılan dördüncü kuşak HIV ELISA tarama testlerinden elde edilen S/CO değerlerinin, doğrulama testi sonuçlarını öngörmedeki etkinliğini değerlendirmek ve doğrulama sonucu beklenirken HIV pozitifliğini tahmin etmede kullanılabilecek optimal bir cut-off değerini belirlemek amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Bu retrospektif çalışma, Sağlık Bilimleri Üniversitesi (SBÜ) Haydarpaşa Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesi Tıbbi Mikrobiyoloji Laboratuvarı'nda Ocak 2021 – Aralık 2024 tarihleri arasındaki veriler kullanılarak yürütülmüştür. HIV taraması, ECLIA (Electrochemiluminescence Immunoassay) prensibine dayalı Elecsys® HIV Combi PT testi (Roche Diagnostics, Almanya) ile gerçekleştirilmiştir. Çalışmaya, HIV tarama testi reaktif saptanan ve doğrulama test sonucuna Laboratuvar Bilgi Yönetim Sistemi (LBYS) üzerinden erişilebilen olgular dahil edilmiştir. ROC (Receiver Operating Characteristic) analizi ile optimal cut-off değeri belirlenmiş; duyarlılık, özgüllük, pozitif ve negatif prediktif değerler hesaplanmıştır. İstatistiksel analizler SPSS (Statistical Package for the Social Sciences) 27.0 programı ile yapılmıştır. Anlamlılık p<0.01 ve p<0.05 düzeylerinde değerlendirilmiştir. Bulgular: Toplam 141.473 HIV tarama testi değerlendirilmiş, 948 (%0,7) örnek reaktif bulunmuştur. Doğrulama test sonucuna ulaşılabilen 404 olgunun 246'sı (%60,9) pozitif, 158'i (%39,1) negatif olarak belirlenmiştir. ROC analizinde testin ayırt edici gücü oldukça yüksek bulunmuştur (AUC=0,998). Optimal cut-off değeri 35,55 olarak belirlenmiş olup, bu değerde duyarlılık %98, özgüllük %98,7, pozitif prediktif değer %99,16 ve negatif prediktif değer %96,94 olarak saptanmıştır. S/CO ≤ 5,87 olan tüm örnekler doğrulamada negatif, S/CO ≥ 177 olan tüm örnekler pozitif bulunmuştur. Sonuç: Bu çalışmada belirlenen 35,55 değeri, HIV pozitifliğini öngörmede optimal cut-off değeri olarak tanımlanmıştır. Bulgularımız, S/CO değerinin doğrulama sonucu beklenirken klinik kararı destekleyen güvenilir bir öngörücü parametre olarak kullanılabileceğini göstermektedir. Yüksek S/CO değerlerinde HIV pozitifliği olasılığının hızla değerlendirilmesi, hasta bilgilendirmesi, danışmanlık ve takip gibi klinik adımların daha erken başlatılmasına olanak sağlayabilir. Düşük S/CO değerlerinin ise yalancı pozitiflik olasılığının yüksek olduğunu göstermesi, gereksiz endişe ve ileri test istemlerinin önlenmesine katkı sağlayabilir. Ancak, 35,55 eşik değeri dikkate alındığında, bu sınırın altında kalan sınırlı sayıda doğrulama pozitif olgunun bulunduğu ve eşik değere dayalı tek başına bir değerlendirme ile bu olguların tanı sürecinin gecikebileceği göz önünde bulundurulmalıdır.