Organofosfat metabolitlerinin insan hücre kültürlerinde nörotoksisitesinin değerlendirilmesi

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, GÜLHANE SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, TIBBİ KBRN ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2023

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: BURAK DEMİRBAĞ

Danışman: Sermet SEZİGEN

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Kimyasal harp maddesi olan sinir ajanları ile aynı fiziksel ve kimyasal yapıya sahip olan organofosforlu pestisitler halen tarımda yaygın olarak kullanılmakta ve her yıl binlerce insanın büyük oranda kazayla ve nispeten çok daha az oranda intihar amaçlı kullanımı nedeniyle hayatını yitirmesine sebep olmaktadır. 2000'li yıllara kadar sinir ajanları ile ilgili bilgilerimiz asetilkolin birikiminin neden olduğu semptomlarla sınırlıyken, son zamanlarda sinir ajanlarının neden olduğu oksidatif stres ve buna bağlı organ hasarı belirtileri hemen hemen tüm sistemlerde görüldüğü hakkında birçok çalışma bulunmaktadır. Çalışmamızda paraokson molekülünün Kan Beyin Bariyeri (KBB) (BMVEC/ACBRI/Kırkland WA) ve Nöroblastoma (NB) (SH-SY5Y /CRL-2266, ATCC) hücre hatlarının canlılığı üzerindeki toksik etkileri, bu hücre hatlarında neden olduğu oksidatif hasar ve en sık kullanılan antioksidanlardan N-asetil sistein (NAC) molekülünün antioksidan etkinliği incelendi. SH-SY5Y hücre hattında organofosfat metaboliti olan Paraokson Etil (PE) ve Paraokson Metil (PM) IC50 dozları 24 saatte 0,5 ve 0,6 milimolar (mM), 48 saatte 0,5 ve 0,72 mM ve BMVEC hücre hattında ise sırasıyla 24 saatte 0,66 ve 0,76 mM ve 48 saatte ise 0,5 ve 0,5 mM olarak ölçülmüştür. xCELLigence testlerinde SH-SY5Y hücre hatlarında PE maruziyetinde 33. saat, PM maruziyetinde 20. saatten sonra NAC'ın proliferatif etkisinin belirginleştiği ve BMVEC hücre hatlarında ise NAC'ın koruyucu etkisinin hemen gözlenmeye başladığı, bu etkinin PE ile 24 saatten ve PM ile 48 saatten sonra azalmaya başladığı gözlenmiştir. Oksidatif stres testlerinde BMVEC hücre hatlarında; PE ve PM'nin ilk 24 saatte T-GSH düzeylerini yükselttiği, GPx düzeylerini düşürdüğü ve NAC'ın bu etkileri ilk 24 saatte tersine çevirdiği, SH-SY5Y hücre hatlarında ise PE, PM ve NAC'ın T-GSH seviyelerine üzerine etkilerinin benzer olduğu ancak SH-SY5Y hücre hatlarında GPx seviyelerinde anlamlı bir değişiklik olmadığı gözlenmiştir. Organofosfat zehirlenmesine bağlı kolinerjik semptomları takip eden nörolojik semptomların bir nedenin de artmış oksidatif stres olduğu değerlendirilmektedir. Bu nedenle oksidatif dengeyi; etkilenen kurbanlar lehine değiştirecek olan NAC molekülünün standart tedavi protokollerine eklenmesinin sağlayacağı faydaya yönelik ileri seviye çalışmalara ihtiyaç olduğu değerlendirilmektedir.