Primer hiperparatiroidi hastalarındaserum FGF-23, klotho proteini, osteokalsin ve tip 1 kollajen n-terminal telopeptid (NTX) düzeylerininhastalık ciddiyeti ile ilişkisi

MEHRİBAN ÖMER

Primer hiperparatiroidi hastalarındaserum FGF-23, klotho proteini, osteokalsin ve tip 1 kollajen n-terminal telopeptid (NTX) düzeylerininhastalık ciddiyeti ile ilişkisi

Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2024

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: MEHRİBAN ÖMER

Danışman: Şafak AKIN

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Amaç: Primer hiperparatiroidi (PHPT) hastalarında serum FGF-23, klotho proteini, Tip 1 kollajen (NTX) N-terminal telopeptidi ve osteokalsin düzeylerinin hastalık ciddiyeti ile ilişkisinin incelenmesi amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Çalışmamız tek merkezli kesitsel bir çalışmadır. 01.07.2023 ve 01.08. 2024 tarihleri arasında arasında Gülhane Eğitim ve Araştırma Hastanesi, Endokrinoloji Polikliniği'nde PHPT tanısı ile takip edilen 42 hasta ile yaş, cinsiyet ve vücut kitle indeksi (VKI) benzer 45 kontrol grubu çalışmaya dahil edildi. Bu hastaların rutin alınan kanlarından arta kalan serumlarda, FGF-23, klotho proteini, NTX ve osteokalsin çalışılmak üzere -80°C saklandı. Tüm karşılaştırmalarda p değeri <0,05 anlamlı olarak kabul edildi. Elde edilen veriler, bilgisayar ortamında IBM-SPSS (Versiyon 27.0) istatistik paket programı kullanılarak değerlendirildi. Bulgular: Bu çalışma, PHPT hastalarında serum FGF23, Klotho proteini, osteokalsin ve NTX biyobelirteçlerinin seviyelerini incelemekte ve bu biyobelirteçlerin klinik ve laboratuvar parametreleri ile olan ilişkilerini değerlendirmektedir. Hasta grubunda FGF-23 düzeyi 172,06 ± 106,33 pg/mL olarak saptandı ve kontrol grubuna göre anlamlı olarak daha düşük bulundu (p<0,001). FGF23 ile yaş, açlık kan şekeri, kalsiyum, paratiroid hormon ve alkalen fosfotaz değerleri arasında ters ilişki saptandı. Osteoporozu olan hastalarda ortalama serum FGF23 seviyesi 193,46 ± 119,4423 pg/mL, osteoporozu olmayan grupta ortalama serum FGF- 23 düzeyi 133,55 ± 64,38 pg/mL olarak saptandı ve osteoporoz olan grupta osteoporoz olmayan gruba göre anlamlı fark saptanmadı (p=0,068). Osteoporozu olan hastalarda serum FGF23 seviyesi daha yüksek bulunurken bisfosfonat kullanımı ise serum FGF-23 düşüklüğü ile ilişkili bulundu. Hasta grubunda klotho protein düzeyi 3,52 ± 1,75 ng/mL olarak saptandı ve kontrol grubuna göre daha düşük bulundu (p<0,001). Osteoporozu olan hastalarda ortalama klotho protein seviyesi 3,79 ± 1,88 ng/mL, osteoporoz olmayan grupta ortalama klotho protein düzeyi 3,03 ± 1.42 ng/mL olarak saptandı ve osteoporoz olan grupta osteoporoz olmayan gruba göre anlamlı fark saptanmadı (p=0,081). Osteoporozu olan hastalarda Klotho protein seviyesi yüksekken, bisfosfonat kullananlarda daha düşük saptandı. Hasta grubunda osteokalsin düzeyi 45,97 ± 15,08 ng/mL saptandı ve kontrol grubuna göre düşüktü (p<0,01). Osteoporoz olan grupta ortalama osteokalsin düzeyi 41,75 ± 21,96 ng/Ml ve osteoporoz olmayan grupta ortalama osteokalsin düzeyi 53,59 ± 17,29 ng/mL saptandı ve osteoporoz olan grupta osteoporoz olmayan gruba göre serum osteokalsin düzeyi anlamlı olarak düşük saptandı (p=0,027). Osteoporozu olan ve bisfosfonat kullanan hastalarda serum osteokalsin düzeyi anlamlı düşük saptandı. Hasta grubunda NTX düzeyi 49,22 ± 32,28 nmol/L saptandı ve kontrol grubuna göre anlamlı olarak düşük bulundu (p<0,001) Osteoporoz olmayan grupta ortalama Tip 1 kollojen N-terminal telopeptid düzeyi 54,95 ± 35,88 nmol/L ve osteoporoz olan grupta ortalama Tip 1 kollojen N-terminal telopeptid düzeyi 46,03 ± 30,34 nmol/L saptandı ve osteoporoz olan grupta osteoporoz olmayan gruba göre anlamlı fark saptanmadı (p=0,379). Hasta grubunda NTX seviyeleri kontrol grubuna göre anlamlı olarak düşük bulundu ancak osteoporoz ve bisfosfonat kullanımı ile anlamlı bir fark tespit edilmedi. Çalışmada kullanılan regresyon modelleri ile biyobelirteçlerin laboratuvar parametreleriyle ilişkileri değerlendirildi ve özellikle bisfosfonat kullanımının bu değerler üzerinde önemli bir etkiye sahip olduğu bulundu. Bu çalışmada cerrahi endikasyonu olan PHPT hastalarında hastalık ciddiyeti ile ilişkili olabilecek serum FGF-23, klotho proteini, Tip 1 kollojen N-terminal telopeptid ve osteokalsin düzeyleri preoperatif dönemde değerlendirildi. İstatistiksel olarak anlamlı düzeyde hasta grubunda serum FGF-23, klotho proteini, Tip 1 kollojen N-terminal telopeptid ve osteokalsin düzeyleri daha düşük bulundu. Günümüzde PHPT hastalarının sıklığı artmış olup bu hastalarda osteoporoz, böbrek fonksiyon bozuklukları, hipertansiyon gibi komplikasyonlar görülebilmektedir ve cerrahi endikasyon belirlenirken bu durumlar göz önünde bulundurulur. Böbrek fonksiyonları korunmuş PHPT hastalarında osteoporoz tedavisinde bisfosfonat kullanımının kemik döngüsünde özellikle yapımı azalttığını gösterdik. Sonuç: PHPT hastalarında osteoporoz patogenezinde kompleks yolakların aktivasyonu ya da inhibisyonu olabileceği ve klasik osteoporoz tedavilerimizin bu hasta grubunda gözden geçirilmesi gerekliliği olduğunu düşünmekteyiz. Daha geniş kapsamlı ve prospektif çalışmalar ile PHPT hastalarında FGF-23, klotho proteini, Tip 1 kollojen N-terminal telopeptid ve osteokalsinin osteoporoz ve bisfosfonat kullanımı Primer hiperparatiroidi, Parathormon, Kalsiyum, Fosfor, Kemik, FGF-23, Klotho Proteini, Osteokalsin ve Tip 1 kollojen N-terminal telopeptid. ile ilişkisini değerlendiren çalışmalara ihtiyaç vardır. Anahtar Kelimeler: Primer hiperparatiroidi, Parathormon, Kalsiyum, Fosfor, Kemik, FGF-23, Klotho Proteini, Osteokalsin ve Tip 1 kollojen N-terminal telopeptid.