Metformin kullanımına bağlı oluşan B12 vitamini eksikliğinde helicobacter pylori'nin yeri
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, ANTALYA SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2019
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MELİH TANSEL GÖKIŞIK
Danışman: Seyit UYAR
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: İnsanların yaşam tarzındaki hızlı değişimle birlikte diyabetin, özellikle de tip 2 diyabetin yaygınlığı, gelişmiş ve gelişmekte olan toplumların tümünde hızla yükselmektedir. Metformin, tip 2 diyabette hiperglisemi kontrolü için uygulanan ilaç tedavisinde ilk seçenek olarak yaygın kullanıma sahip bir ilaçtır. Metforminin B12 vitamini emilimini azalttığı ve tedavi süresi ve dozuna bağlı olarak B12 vitamini eksikliğine neden olduğu birçok çalışma tarafından gösterilmiştir. Helicobacter pylori (H. pylori), genellikle mide ve ince bağırsağın üst kısmını tutan mikroaerofilik bir bakteridir. H. pylori enfeksiyonunun pernisiyöz anemi veya emilim bozukluğuna bağlı B12 vitamini eksikliğinin etiyolojisinde rol oynadığı düşünülmektedir. Bu çalışmada, metformin kullanan tip 2 diyabet hastalarında B12 vitamini eksiliği ve H. pylori enfeksiyonu ilişkisi araştırılmak suretiyle bu ilişkiler üçgeninin aydınlatılması amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Bu tanımlayıcı kesitsel çalışmada, Mart-Ağustos 2018 aralığında Antalya ili Konyaaltı ilçesi Arapsuyu 23 Numaralı Aile Sağlığı Merkezine bağlı Arapsuyu, Pınarbaşı ve Toros mahallelerinden başvuran tip 2 diyabetli hastalar incelenmiştir. Katılımcıların sosyoekonomik durumları, diyabete eşlik eden yakınmaları ve ilaç kullanım durumları sorgulanmış, serum B12 vitamini, kalsiyum, hemoglobin, hematokrit, ortalama eritrosit hacmi, ortalama eritrosit hemoglobini ve ortalama eritrosit hemoglobin konsantrasyonu düzeyleri gibi hemogram parametreleri incelenmiş ve H. pylori varlığını tespit etmek için gaitada antijen testi uygulanmıştır. Bulgular: Çalışmaya, 213'ü erkek (%50,6), 208'i kadın (%49,4), toplam 421 tip 2 diyabetli hasta katılmıştır. Katılımcıların ortalama yaşı 59,4 ±10,1 yıl ve ortalama beden kitle indeksi 30,3 ±4,9 kg/m2'dir. Katılımcıların ortalama tip 2 diyabet hastalığı süresi 9,88 ±7,32 yıl (dağılım: 0,3 – 39 yıl), günlük toplam metformin dozu ortalama 1925,5 ±236,7 mg (dağılım: 1000 – 3000 mg) olarak tespit edildi. Katılımcılarda en yaygın eşlik eden yakınmalar eldiven-çorap tarzında nöropatik ağrı yakınmaları (%27,8), psikiyatrik rahatsızlıklar (%25,9) ve kalp-damar hastalıkları ile ilişkili yakınmalar (%19,2) olarak tespit edildi. Katılımcılar tarafından en yaygın kullanılan diğer ilaçlar anti-hipertansif ilaçlar (%51,5), metformin-dışı oral anti diyabetikler (%34,9) ve antiagreganlardı (%31,1).Katılımcılardan 199'unda (%47,3) H. pylori antijen testi pozitif sonuçlandı. Katılımcıların yarıdan fazlasında (n=222, %52,7) B12 vitamini eksikliği (<200 pg/mL), az bir kısmında ise düşük hemoglobin (n= , %12,4) ve hematokrit (n= ,%10,7) değerleri tespit edildi. Kadınlarda B12 vitamini yeterliliği erkeklerden farklı olmasa da, düşük hemoglobin ve hematokrit oranı erkeklerdekinden önemli derecede daha fazlaydı. H. pylori pozitif olan grupta B12 vitamini eksikliği oranı anlamlı derecede daha yüksekti. Kullanılan günlük metformin dozu ile B12 vitamini eksikliği arasında anlamlı bir ilişki bulunmadı. B12 vitamini seviyesi ile diğer hemogram parametrelerinden sadece hemoglobin ve hematokrit arasında pozitif yönde zayıf korelasyon görüldü. Sonuç: Bu çalışmada. H. pylori enfeksiyonu taşıyan tip 2 diyabet hastalarındaki ortalama serum B12 düzeyinin enfeksiyon taşımayanlarınkinden daha düşük olduğu, B12 vitamini eksikliği oranının ise daha yüksek olduğu saptanmıştır. Ancak, artan metformin dozunun ve H. pylori enfeksiyonunun B12 vitamini düzeyleri üzerindeki etkisinin aditif olmadığı tespit edilmiştir. Bu bulgular ve yüksek H. pylori prevalansı düşünüldüğünde, diyabet hastalarında B12 vitamini seviyelerinin gözetim altında tutulması ve B12 vitamini eksikliği görülenlerin, metformin kullanımından bağımsız olarak, H. pylori açısından taranması ve gerekirse eradikasyon yoluna gidilmesi önerilebilir.