Primer izoniazid dirençli tüberküloz olgularında uygulanan tedavi rejimleri vetedavi sonuçları arasındaki ilişki
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İZMİR DR. SUAT SEREN GÖĞÜS HASTALIKLARI VE CERRAHİSİ SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: İSMAİL ERİKCİ
Danışman: Serir ÖZKAN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Tüberküloz (TB), Mycobacterium tuberculosis (Mtb) kompleks olarak tanımlanan bir grup mikobakteri tarafından oluşturulan kronik bir enfeksiyondur. İlaç direnci tüberküloz tedavisinde tedavi başarısını ve mortaliteyi önemli ölçüde etkilemektedir. İzoniazid direnci (Hr), en sık görülen ilaç direncidir. Türkiye'de 2020 yılında yayınlanan Verem Savaşı Raporuna göre 2018 yılında yeni olgularda %11,6, önceden tedavi almış olgularda %23,9 ve toplam olarak %12,6 oranında izoniazid (İNH) direnci saptanmıştır (1). Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), Hr TB tedavi rehberi, hastalara 6 ay İNH) , rifampisin (RİF), pirazinamid (PRZ), etambutol (EMB), florokinolon (FQ) tedavisinin verilmesini önermektedir (3). T.C. Sağlık Bakanlığı Tüberküloz Tanı ve Tedavi Rehberi ise birinci basamak ilaçlarla tedavinin 9 aya uzatılmasını önermektedir (2). Bu nedenle bu çalışmada, Hr TB hastalarında, FQ içeren tedavi rejimi kullanımının ya da tedavi süresinin tedavi sonuçlarına olan etkisi araştırılmıştır. Gereç ve Yöntem: Retrospektif kohort tasarımında yürütülen bu çalışmada, hastanemizde 01.01.2015 ile 31.12.2018 arasında Hr, RİF duyarlı akciğer TB tanısı alan 207 hastanın dosya ve bilgisayar verileri tarandı. Dahil edilme kriterlerine uymayan 36 hasta çalışmaya alınmadı ve 171 hastanın demografik, klinik, mikrobiyolojik verileri, tedavi rejimleri, tedavi süreleri ve tedavi sonuçları kaydedildi.Tedavi sonuçları T.C Sağlık Bakanlığı Tüberküloz Tanı ve Tedavi rehberindeki (2) tedavi sonucu tanımlamalarına göre değerlendirilmiştir. Hastaların tedavi sonuçları kür, tedaviyi tamamlama, tedavi başarısı, tedavi başarısızlığı, ölüm olarak raporlanmıştır. Ayrıca hasta grubu nüks ve çok ilaca dirençli tüberküloz (ÇİD-TB) gelişimi yönünden incelenmiştir. Hastalar tedavi rejimlerinde FQ olması ve tedavi süresine göre gruplandırıldı. Tedavide en az 2 ay süre ile FQ olanlar, FQ grubu olarak tanımlandı. Hastalar ayrıca, tedavi süresinin 6 ay ve 6 aydan uzun (Tüberküloz Tanı ve Tedavi rehberinin önerdiği şekilde 9 ay) olduğu gruplara ayrıldı. Hr, RİF duyarlı akciğer TB hastalarında, cinsiyet, yaş, hipertansiyon, diabetes mellitus, ek hastalık varlığı, EMB, PZA, ve streptomisin (SM) direnci, yüksek konsantrasyonda INH direnci (INH-Y) , tedavi süresi ve tedavi rejiminde FQ olması bağımsız değişkenler olarak belirlendi. Tedavi sonucu bağımlı değişken olarak belirlendi. Bağımsız değişkenler tedavi başarısızlığı açısından karşılaştırıldı. Bulgular: Çalışmaya dahil edilen 171 hastanın ortalama yaşı 49,16 ± 16,63 olup, yaş aralığı 18 – 90 dır. Hastaların 128'i (%74,9) erkek, 43'ü ( %25,1) kadındır. Tüm hastaların 90'nında (%52,6) ek hastalık mevcuttur. İzlenen komorbid hastalıklar hipertansiyon (HT) ve diabetes mellitus (DM) olarak saptanmıştır. Hastaların 70'inde (%40,9) HT, 57'sinde (%33) DM saptanmıştır. Çalışmadaki 137 (%80,1) hastanın altı aydan uzun süre tedavi aldığı saptanmıştır. Hastaların 86'sının (%50.3) tedavi rejiminde FQ saptanmış olup, 85'inin (%49,7) tedavi rejiminde FQ yer almamıştır. Çalışmadaki hastaların 4'ünde (%2,6) nüks, 5'inde (%2,9) ÇİD-TB geliştiği belirlenmiştir. Tedavi sonucu olarak 74'ünde (%43,3) kür, 75'inde (%43,9) tedaviyi tamamlama, 10'nunda (%5,8) tedavi başarısızlığı, 12'sinde (%7) ölüm saptanmıştır. Tedavi süresi 6 ay olan hastaların 14'ünde (%41,2), tedavi süresi 6 aydan uzun olan hastaların 8'inde (%5,8) tedavi başarısızlığı belirlenmiştir. Tedavi süresinin 6 aydan uzun sürede olması ile tedavi başarısı arasında istatistiksel anlamlı ilişki vardır. FQ grubundaki 85 hastanın 16'sında (%18,8), non-FQ grubundaki 86 hastanın 6'sında (%7) tedavi başarısızlığı saptanmıştır. Tedavi rejiminde FQ bulunması ile tedavi başarısı arasında istatistiksel anlamlı ilişki vardır. Bağımsız değişkenler tek değişkenli ve ardından çok değişkenli analiz ile değerlendirildi. Tedavinin 6 ay süreyle olması ve ek olarak diabetes mellitus tanısının olması ile tedavi başarısızlığı arasında anlamlı istatistiksel ilişki saptandı. Sonuçlar : Bu araştırmada, primer Hr olan aktif akciğer tüberkülozlu hastalarda, 6 aydan uzun süreli tedavi rejiminin, 6 aylık tedavi rejimine görece daha iyi bir tedavi başarı oranı sağladığı saptanmıştır. Primer Hr nin olduğu hastalarda, diabetes mellitus varlığında ise tedavi başarısızlığı riski artmaktadır. Anahtar Kelimeler: İzoniazid Direnci, Florokinolon,Tüberküloz