Behçet hastalarında beslenme ve diyet inflamatuvar indeks ile tutulum tipleri ve hastalık aktivitesi arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi

---

Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, ANKARA ŞEHİR SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: YAĞNUR UZUN

Danışman: İhsan ATEŞ

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Amaç: Behçet hastalığı (BH), multisistemik inflamasyonla seyreden kronik bir vaskülittir ve hastalığın etiyopatogenezinde genetik, immünolojik ve çevresel faktörlerin karmaşık etkileşimi rol oynamaktadır. Son yıllarda diyetin inflamatuvar potansiyelinin kronik inflamatuvar hastalıkların klinik seyri üzerindeki etkisine yönelik ilgi artmıştır. Diyet İnflamatuvar İndeksi (DII), bireyin beslenme örüntüsünün inflamatuvar yükünü sayısallaştıran bir skordur. Bu çalışmada, Behçet hastalarında DII skorunun klinik aktivite, laboratuvar inflamasyon belirteçleri, makro–mikro besin alımları ve Akdeniz diyeti uyumu ile ilişkisini değerlendirmek; alt klinik fenotiplerde DII'nin farklılık gösterip göstermediğini incelemek ve DII'nin BH'de potansiyel bir tamamlayıcı izlem aracı olarak kullanılabilirliğini araştırmayı amaçladık. Gereç ve Yöntem: Bu kesitsel çalışmaya 150 Behçet hastası ve 150 sağlıklı kontrol dahil edildi. Bireylerin beslenme örüntüleri besin tüketim sıklığı formu ile değerlendirildi ve DII skorları 33 besin bileşeni üzerinden hesaplandı. Akdeniz diyetine uyum KIDMED indeksi ile belirlendi. Klinik aktivite BDCAF ve BSAS ölçekleriyle değerlendirildi; laboratuvar parametreleri ESR, CRP, hemoglobin, RDW ve nötrofil sayıları üzerinden analiz edildi. Behçet hastaları mukokütanöz–nonmukokütanöz ve vasküler–nonvasküler alt gruplara ayrılarak karşılaştırmalı analizler yapıldı. İstatistiksel analizler IBM SPSS 26.0 programı ile gerçekleştirildi. Bulgular: DII skorları Behçet hastalarında kontrol grubuna kıyasla daha düşük bulunmuştur (p<0,05). DII yalnızca ESR ile zayıf pozitif korelasyon göstermiş; CRP, BDCAF, BSAS, hemoglobin ve nötrofil sayıları ile anlamlı ilişki saptanmamıştır. KIDMED skorları iki grup arasında anlamlı fark göstermemiştir. Behçet grubunda karbonhidrat ve posa alımlarının yüksek, n-3 yağ asidi, D vitamini, B12 ve magnezyum alımlarının ise düşük olduğu belirlenmiştir. Nonmukokütanöz ve vasküler alt gruplarda DII skorlarının sayısal olarak daha düşük olduğu gözlenmiş ancak bu farklar istatistiksel olarak anlamlı bulunmamıştır. Kadın hastalarda RDW yüksekliği, hemoglobin düşüklüğü ve daha belirgin inflamatuvar eğilimler dikkat çekmiştir. Sonuç: Bu çalışma, DII'nin Behçet hastalığında doğrudan hastalık aktivitesi ile ilişkili olmadığını ancak inflamatuvar yükle ilişkili biyolojik eğilimleri yansıtabileceğini göstermektedir. Anti-inflamatuvar beslenme örüntülerine yönelimin DII skorlarını olumlu etkilediği, buna karşın bazı mikrobesin eksikliklerinin inflamatuvar yanıtı artırabileceği görülmüştür. DII'nin, BH yönetiminde klinik aktivite skorlarına ek olarak tamamlayıcı bir değerlendirme aracı olarak kullanılabileceği düşünülmektedir. Prospektif ve çok merkezli çalışmalarla desteklenmesi durumunda, DII'nin bireyselleştirilmiş beslenme stratejilerinin planlanmasında ve inflamatuvar yükün izlenmesinde değerli bir parametre olabileceği değerlendirilmektedir. Anahtar Kelimeler: Behçet hastalığı, Diyet İnflamatuvar İndeksi, Akdeniz diyeti, inflamasyon, BDCAF, beslenme.