Şizofreni tanılı hastalarda agresyon ve dürtüselliğin inflamasyon ve triptofan metabolizması ile ilişkisi

AYBEGÜM UYSAL YAZKAN

Şizofreni tanılı hastalarda agresyon ve dürtüselliğin inflamasyon ve triptofan metabolizması ile ilişkisi

Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL BAŞAKŞEHİR ÇAM VE SAKURA ŞEHİR SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: AYBEGÜM UYSAL YAZKAN

Danışman: Simge Seren KIRLIOĞLU BALCIOĞLU

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

AMAÇ: Bu araştırmanın amacı, şizofreni tanısı almış ve remisyon döneminde olan bireylerde proinflamatuar sitokinlerden interlökin-6 (IL-6) ve tümör nekroz faktör-alfa(TNF-α) düzeyleri ile kinürenin yolak ürünlerinden triptofan (TRP), 5-hidroksi indol asetik asit (5-HIAA), kinürenik asit (KYNA) ve ksantürenik asit (XA) düzeylerini belirlemek ve değerlendirmetir. Çalışmada ayrıca, bu biyolojik belirteçlerin agresyon ve dürtüsellik düzeyleri ile ilişkisi incelenerek, söz konusu moleküllerin semptom şiddeti ve oluşumuna etkilerinin ortaya konulması amaçlanmıştır. GEREÇ VE YÖNTEM: Çalışmamıza; Başakşehir Çam ve Sakura Şehir Hastanesi Ayaktan Tedavi Ünitesi'nde izlenmekte olan, 18-65 yaş aralığında, Ruhsal Bozuklukların Tanısal ve İstatistiksel El Kitabı, Beşinci Baskı (DSM-5) kriterlerine göre şizofreni tanısı almış ve remisyon döneminde olan, toplam 87 gönüllü hasta dahil edilmiştir. Araştırmaya, belirlenen dahil edilme kriterlerini karşılayan ve çalışmaya katılmayı kabul eden bireyler alınmıştır. Katılımcılar, Sosyodemografik ve Klinik Veri Formu, Barratt Dürtüsellik Ölçeği (BDÖ-11), Buss-Perry Agresyon Ölçeği (BPAÖ), Pozitif ve Negatif Sendrom Ölçeği (PANSS) ile değerlendirilmiştir. Ayrıca tüm hastalardan alınan kan örneklerinde serum interlökin-6 (IL-6), tümör nekroz faktör-alfa(TNF-α), triptofan (TRP), 5-hidroksi indol asetik asit (5-HIAA), kinürenik asit (KYNA) ve ksantürenik asit (XA) düzeyleri ölçülmüştür. BULGULAR: Şizofreni semptom şiddeti ile TNF- α arasında pozitif yönde düşük düzeyde korelasyon (r=0.249, p=0.029) saptanmıştır. Triptofan ile semptom şiddeti arasında negatif yönde orta düzeyde korelasyon (r=-0.350, p=0.001), kinürenik asit düzeyleri ile arasında ise negatif yönde düşük düzeyde korelasyon (r=-0.243, p=0.023) bulunmuştur. Bu bulgular, şizofrenide kinürenin yolak aktivasyonun artması ile semptom şiddeti arasında ilişki olabileceğini göstermektedir. BPAÖ sözel saldırganlık puanı IL-6 arasında pozitif yönde düşük düzeyde korelasyon (r=0.269, p=0.012) saptanmıştır. İnflamasyon artışı ile agresyon davranışı arasında ilişki saptanmıştır. Tedavi süresi ile Triptofan arasında negatif yönde düşük düzeyde (r=-0.234, p=0.029) korelasyon saptanmıştır. BDÖ-11 toplam puanı ile PANSS toplam puanı arasında pozitif yönde orta düzeyde (r=0.469, p<0.001) korelasyon saptanmıştır; bu bulgu semptom şiddeti ile dürtüsellik arasında anlamlı bir ilişki olduğunu göstermektedir. Ayrıca BPAÖ toplam puanı ile BDÖ-11 toplam puanı arasında pozitif yönde düşük düzeyde korelasyon (r=0.279, p=0.009) saptanmıştır. SONUÇ: Çalışmamız, şizofreni hastalarında semptom şiddeti ile TNF-α düzeyleri arasında pozitif; triptofan ve kinürenik asit düzeyleriyle ise negatif yönde ilişkiler olduğunu ortaya koymuştur. Ayrıca, agresyon ve dürtüsellik düzeylerinin, semptom şiddetiyle anlamlı şekilde ilişkili olduğu saptanmıştır. İnflamasyon belirteçlerinden IL-6'nın sözel saldırganlık ile olan ilişkisi, inflamatuar süreçlerin davranışsal belirtiler üzerindeki etkisine işaret etmektedir. Dürtüsellik düzeyleri arttıkça hem PANSS hem de BPAÖ puanlarının yükselmesi, bu iki davranışsal özelliğin klinik seyirle yakından ilişkili olduğunu göstermektedir. Bu bulgular, şizofrenide inflamasyon ve triptofan metabolizmasının nöropsikiyatrik semptomlarla olan ilişkisini vurgulamakta ve bu doğrultuda biyolojik temelli bütüncül değerlendirme modellerine duyulan gereksinimi ortaya koymaktadır.