Obsesif kompulsif bozukluk tanılı hastalarda psikoz benzeri yaşantıların başa çıkma tutumları ve algılanan stres ile ilişkisinin incelenmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, GÜLHANE TIP FAKÜLTESİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: EZGİ TÜRKOĞLU KARAKAŞ
Danışman: Kamil Nahit ÖZMENLER
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Obsesif kompulsif bozukluk (OKB); sık görülen, bireylerin günlük yaşamını olumsuz etkileyen, işlevsellikte bozulmaya sebep olan psikiyatrik bir hastalık tablosudur. OKB'nin, diğer ruhsal hastalıklara göre psikozla daha güçlü bir bağlantısı olduğu düşünülmektedir. Bu bağlamda, psikotik belirtilerin klinik düzeye ulaşmayan eşik altı formları olarak tanımlanan psikoz benzeri yaşantılar (PBY),OKB'de çeşitli klinik faktörlerle ilişkili olabilecek önemli bir fenomen olarak değerlendirilmektedir. Bu çalışmada, OKB tanılı olguların PBY, başa çıkma tutumları ve algılanan stres seviyeleri açısından sağlıklı bireylerle karşılaştırılması amaçlanmaktadır. Ayrıca, OKB olgularında PBY'lerin; başa çıkma tutumları, algılanan stres düzeyi, depresyon, anksiyete, hastalık şiddeti ve içgörüde bozulma düzeyi gibi klinik faktörlerle ilişkisi incelenecektir. Bununla birlikte, PBY'leri açıklamada hangi değişkenlerin etkili olduğu ve PBY ile OKB hastalık şiddeti arasındaki ilişkide hangi faktörlerin aracılık rolü üstlendiği araştırılacaktır. Bu kapsamda, OKB hastalarında PBY'lerin ortaya çıkmasına katkıda bulunan klinik ve sosyodemografik faktörler ele alınacaktır. Gereç̧ ve Yöntem: Çalışmaya, DSM-5'e göre OKB tanı kriterlerini karşılayan 44 hasta ve 44 sağlıklı birey katılmıştır. Katılımcıların tümüyle klinik görüşme yapılmıştır. OKB grubuna; Sosyodemografik Veri Toplama Formu, Yale-Brown Obsesyon Kompulsiyon Ölçeği (YBOKÖ), Toplumda Psişik Yaşantıları Değerlendirme Ölçeği (TPYÖ), Başa Çıkma Tutumlarını Değerlendirme Ölçeği (COPE), Algılanan Stres Ölçeği-10 (ASÖ-10), Hamilton Anksiyete Derecelendirme Ölçeği (HAM-A) ve Hamilton Depresyon Derecelendirme Ölçeği (HAM-D) uygulanmıştır. Sağlıklı kontrol grubuna; Sosyodemografik Veri Toplama Formu, TPYÖ, COPE ve ASÖ-10 uygulanmıştır. İçgörü düzeyi, YBOKÖ'nün 11. maddesi ile değerlendirilmiştir. OKB ve sağlıklı kontrol grubu; sosyodemografik veriler, TPYÖ, COPE ve ASÖ-10 puanları açısından karşılaştırılmıştır. OKB grubunda; YBOKÖ, TPYÖ, COPE, ASÖ-10, HAM-D ve HAM-A puanları arasında korelasyon analizleri yapılmıştır. OKB grubunda TPYÖ puanlarını açıklamada hangi değişkenlerin etkili olduğu çok değişkenli lineer regresyon analizi ile; TPYÖ pozitif boyut puanları ile OKB hastalık şiddeti arasındaki ilişkide hangi değişkenlerin aracılık rolü olduğu ise Hayes Proses yöntemi ile mediatör analizi yapılarak incelenmiştir. Bulgular: OKB grubunda; TPYÖ'nün pozitif, negatif ve depresif boyut puanları, COPE-İşlevsel Olmayan Başa Çıkma puanları, Algılanan Stres Ölçeği puanları sağlıklı kontrol grubuna göre daha yüksek saptanmıştır. OKB grubunda %84,1 oranında, sağlıklı kontrol grubunda ise %65,9 oranında en az bir pozitif PBY saptanmıştır. TPYÖ-Pozitif boyut puanı ile COPE-İşlevsel Olmayan Başa Çıkma, ASÖ-10, YBOKÖ-Toplam, YBOKÖ-Obsesyon, içgörüde bozulma, HAM-D ve HAM-A toplam puanları arasında pozitif yönlü korelasyon saptanmıştır. TPYÖ-Negatif boyut puanı ile COPE-İşlevsel Olmayan Başa Çıkma, ASÖ-10, YBOKÖ-Toplam, YBOKÖ-Obsesyon ve HAM-D puanları arasında pozitif yönlü korelasyon saptanmıştır. TPYÖ-Depresif boyut puanları ile COPE-İşlevsel Olmayan Başa Çıkma, ASÖ-10, YBOKÖ- Obsesyon, HAM-D ve HAM-A puanları arasında pozitif yönlü korelasyon saptanmıştır. Açıklayıcı değişkenlerle çoku lineer regresyon analizi sonucunda; TPYÖ-Pozitif boyut puanları için belirleyici faktörlerin YBOKÖ-Obsesyon ve ASÖ-10 puanları olduğu saptanmıştır. TPYÖ-Negatif boyut puanları için belirleyici faktörün ASÖ-10 puanları olduğu; TPYÖ-Depresif boyut puanları için belirleyici faktörlerin ise ASÖ-10 ve HAM-D puanları olduğu gözlenmiştir. Aracılık analizleri sonucunda; TPYÖ-Pozitif boyut puanları ile YBOKÖ- Toplam puanları arasındaki ilişkiye, HAM-D, HAM-A, ASÖ-10 ve COPE-İşlevsel Olmayan Başa Çıkma puanlarının kısmi aracılık etkisi olduğu; YBOKÖ-İçgörü, COPE-Sorun Odaklı ve COPE-Duygusal Odaklı Başa Çıkma puanlarının ise aracı etkisinin olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Sonuç: Bu çalışmada, OKB grubunun sağlıklı kontrol grubuna kıyasla; tüm PBY boyutlarında daha sık ve daha fazla sayıda psikoz benzeri yaşantı bildirdiği, işlevsel olmayan başa çıkma tutumlarını daha fazla kullandığı ve algıladıkları stres düzeyinin daha yüksek olduğu saptanmıştır. OKB grubunda; pozitif psikoz benzeri yaşantıların, işlevsel olmayan başa çıkma, algılanan stres, OKB hastalık şiddeti, içgörüde bozulma düzeyi, depresyon ve anksiyete düzeyiyle pozitif yönde korelasyon gösterdiği belirlenmiştir. Regresyon ve aracılık analizlerinin sonuçları; OKB olgularında hastalık şiddeti ve algılanan stres düzeylerinin doğrudan psikoz benzeri yaşantı sıklığı üzerinde etkili olduğunu, bununla birlikte başa çıkma tutumları, anksiyete ve depresyon düzeylerinin de bu süreci şekillendiren önemli değişkenler olduğunu göstermektedir. Bu bulgular; OKB olgularında psikoz sürekliliğinin dinamiklerini, özellikle stres yönetimi, başa çıkma becerilerinin geliştirilmesi ve duygusal faktörler alanlarında hedefe yönelik müdahalelerin önemini ortaya koymaktadır. Ek olarak; sağlıklı bireylerde de azımsanamayacak düzeyde PBY saptanmış olması, psikoz sürekliliği kavramını desteklemekte ve psikiyatride boyutsal yaklaşımın önemini vurgulamaktadır. Anahtar Kelimeler: Obsesif kompulsif bozukluk, psikoz benzeri yaşantılar, başa çıkma tutumları, algılanan stres