Beslenme dostu okul projesinin okul çağı çocuklarında beslenme alışkanlıklarına ve antropometri üzerine etkisi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İZMİR DR. BEHÇET UZ ÇOCUK HASTALIKLARI VE CERRAHİSİ SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2017
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ONUR ÇAĞDAŞ ARIKAN
Danışman: Özlem BEKEM
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Yetersiz ve dengesiz beslenme ülkemizde çocukların içinde bulundukları sağlıklı ortamın bozulmasına, buna bağlı olarak çeşitli sağlık sorunlarının ortaya çıkmasına neden olmaktadır. Okul çağı yaş grubunda hem okul, hem sosyal çevrenin de etkisi ile beslenme alışkanlığı ve seçenekleri genişlemektedir. Okul, çocukların besin ve besin öğesi alımlarının geliştirilmesine ve büyüme gelişmesine de önemli katkıda bulunmaktadır. "Beslenme Dostu Okul Projesi" ile okullarda sağlıklı beslenme ve hareketli yaşam konularında duyarlılığın arttırılması ve bu konuda yapılan iyi uygulamaların desteklenmesi ile okul sağlığının daha iyi düzeylere çıkarılması hedeflenmiştir. Çalışmamızda Beslenme Dostu Okul projesinin okul çağı çocuklarının beslenme alışkanlıklarına ve antropometrik değerlerine etkisinin araştırılması hedeflenmiştir. Gereç ve Yöntem: Çalışmamıza, İzmir ili Bornova ilçesinde bulunan iki adet Beslenme Dostu Okul ile dört adet Beslenme Dostu Okul olmayan okuldan toplam 516 okul çağı çocuğu dahil edildi. Çalışmamıza dahil edilen öğrencilere ilk olarak beslenme alışkanlıklarını değerlendirmek üzere bir anket uygulandı. Ardından anket uygulanan çocukların boy ve kilo ölçümleri dijital tartı ve boyölçer ile yapıldı. Elde edilen verilerden boy ve vücut ağırlığı z skorları, boya göre ağırlık yüzdeleri ve BKİ yüzdeleri hesaplandı. Çocukların ailelerine yönelik olarak da "Çocuklarda Yeme Davranışı Anketi (ÇYDA)" kullanıldı. Beslenme dostu olan ve olmayan okullar beslenme alışkanlıkları ve antropometrik ölçümler açısından karşılaştırıldı. Bulgular: Çalışmamıza, 275 (%49,8) kız ve 259 (%50,2) erkek olmak üzere toplamda 516 okul çağı çocuğu dahil edildi. Çocukların yaşları 7 ile 12 arasında değişmekteydi (ortalama; 9 ± 0,88 yıl). Çocukların büyük çoğunluğunun düzenli öğünler tükettiğini gördük. Aileler de düzenli olarak kahvaltı yapıyordu ve ev yemeklerini tercih ediyordu. Beslenme Dostu Okul olmayan okullara devam eden öğrencilerin ailelerinin daha yüksek oranda evde kahvaltı etmediği görülmüştür. Çocukların çoğunun sebze, sebze yemekleri ve meyve tüketimine eğilimli olduğu, yine çoğunun hazır gıda ve market ürünlerini az sıklıkla tükettikleri görüldü. Çocukların okula daha sıklıkla "taze meyve, ev yapımı kek-poğaça, süt" gibi besinler getirdiği, hazır gıdaları daha az sıklıkla getirdikleri görüldü. Beslenme dostu okullara devam eden öğrenciler meyveyi daha fazla tüketmekteydi. Ancak olumsuz olarak kola, cips, hazır gıda ve market gıdası daha fazla tüketmekteydiler. Çocukların 102 (%19,8)'sinin malnutriye, 328 (%63,5)'inin normal, 86 (%16,7)'sının fazla kilolu veya obez olduğunu gördük. Fazla kilo ve obezitenin Beslenme Dostu Okul olanlarda olmayan okullardaki öğrencilere oranla daha az olduğu ancak anlamlı olmadığı görüldü. BDO olma durumuna göre iki grup arasında yeme davranışları açısından anlamlı fark yoktu. "Duygusal Aşırı Yeme" puan ortalamaları kızlarda daha yüksek bulundu. Sonuç: Genel olarak "Beslenme Dostu Okul" projesinin çocukların beslenme davranışlarına olumlu etkisinin olduğunu gördük. Antropometrik ölçümler üzerine ise belirgin etkisi saptanmadı. Çalışmaya ilköğretim 2-4. sınıflar alındığından devam edecek beslenme dostu eğitimin uzun dönemde çocukların beslenme alışkanlıklarına ve fiziksel gelişimine olumlu katkısı olacağı düşünülebilir. Bu yaş grubunda beslenmenin okul dışında da aileden, medyadan ve sosyal çevreden etkilendiği bilinmektedir. Bu nedenle Beslenme Dostu Okul projesinin desteklenmesinin yanı sıra ailenin eğitiminin de önemli olduğu düşünülmektedir. Çalışmamızda "Beslenme Dostu Okul" olan ile olmayan okullarda okuyan öğrencilerin yeme davranışlarının benzer olduğu görüldü. Bu da yeme davranışları üzerine okuldaki beslenme eğitimi dışındaki faktörlerin de etkili olduğunu desteklemektedir. Sonuç olarak, okul çağında beslenme birçok faktörden etkilenmektedir. Okullarda verilen eğitimin ve sağlıklı besinlere yönlendirmenin bazı olumlu etkileri bulunmaktadır. Beslenme Dostu Okul projesinin sürdürülmesi ve desteklenmesi ileri yaşlarda doğru beslenme alışkanlıkları kazanılmasında ve obezitenin önlenmesinde etkili olabilir. Ancak ailenin ve çevrenin önemi de unutulmamalı, çocukların beslenmesinde rolü olan kişilerin de eğitimine önem verilmelidir. Anahtar Kelimeler: Beslenme Dostu Okul Projesi, obezite, yeme davranışları