Genel pediatri sağlık okuryazarlığı durumuyla; çocukların oksoloji, demir eksikliği anemisi parametreleri ve D vitamini düzeylerinin değerlendirilmesi

---

Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, ANKARA ETLİK ŞEHİR SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: AİŞE ESRA GÜLÇEK

Danışman: Cenk AYPAK

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Gülçek, A.E. Genel Pediatri Polikliniği'ne Başvuran 1-12 Yaş Arası Çocukların Ebeveynlerinin Sağlık Okuryazarlığı Durumuyla; Çocukların Oksoloji, Demir Eksikliği Anemisi Parametreleri ve D Vitamini Düzeylerinin Değerlendirilmesi, Ankara Etlik Şehir Hastanesi, Aile Hekimliği Kliniği, Tıpta Uzmanlık Tezi, Ankara, 2025. Ebeveyn sağlık okuryazarlığının (SOY) çocukların sağlıklı gelişimi üzerindeki etkisini inceleyen az sayıda çalışma bulunmaktadır. Oksolojik ölçümler, Demir eksikliği anemisi parametreleri ve D vitamin düzeyleri çocuklar için önemli sağlık belirteçleridir. Bu çalışmanın amacı ebeveynlerin SOY düzeyi ile çocuklarının temel antropometrik ölçümlerinin ve laboratuvar değerlerinin ilişkisini araştırmaktır. Çalışmamızda 1-12 yaş arası çocuğu olan 201 ebeveyn ve onların çocukları incelendi. Katılımcılara uygulanan ölçek ile ailelerin SOY kategorileri belirlendi. Çocuklara ait oksolojik ölçümler yapılarak referans değerlerine göre standart deviasyon skorları (SDS) hesaplandı. Annelerin eğitim düzeyi arttıkça SOY puanlarında anlamlı bir artış olduğu ve çalışan annelerin çalışmayanlara göre daha iyi SOY durumuna sahip olduğu izlendi (p<0,01). Ailenin gelir durumu arttıkça SOY puanlarının anlamlı şekilde daha yüksek olduğu görüldü (p<0,01). Çalışmamız sonucunda yeterli ebeveyn SOY'nın 1-12 yaş arası çocukların oksolojik ölçümleri üzerinde olumlu yönde etkisi olduğu gözlendi. SOY kategorisine göre istatistiksel dağılımına bakıldığında Vücut ağırlığı SDS (p=0,03), Boy SDS (p<0.01) ve Boya göre ağırlık SDS (p<0,01) anlamlı olduğu görüldü. Yeterli ebeveyn SOY'nın çocuğu malnutrisyondan koruyan bir faktör olduğu gösterildi. Aynı zamanda düşük ebeveyn SOY düzeyinin çocuklarda obezite riskini arttırdığı saptandı. Yüksek SOY'a sahip ebeveynlerin çocuklarının daha uzun boylu, düşük SOY olanların ise çocuklarında boy kısalığı sıklığının arttığı gözlendi. Düşük SOY düzeyinin Demir eksikliği anemisine yol açtığı görüldü. Ebeveyn SOY düzeyi yükseldikçe çocuklarda Hemoglobin, Ferritin ve MCV düzeyleri gibi Demir eksikliği anemisi parametrelerinin olumlu şekilde etkilendiği bulundu (p<0,01). SOY kategorilerine göre D vitamini düzeylerinin istatistiğinde gruplar arasında belirgin bir anlamlılık olduğu tespit edildi (p<0,01). Düşük SOY düzeyinin D vitamini eksikliğine ve yetersizliğine neden olduğu, yüksek SOY düzeyinin normal D vitamini düzeyleriyle ilişkili olduğu tespit edildi. Ebeveyn sağlık okuryazarlığı çocukların sağlıklı bir şekilde büyümesi ve gelişmesinde, Demir eksikliği anemisinin, vitamin D eksikliği veya yetersizliğinin önlenmesinde önemli bir role sahiptir. Anahtar kelimler: Anemi, Demir eksikliği, D vitamini, Oksoloji, Sağlık okuryazarlığı